IsGeschiedenis http://www.isgeschiedenis.nl De geschiedenis ontdekken? Mon, 24 Jul 2017 17:00:39 +0000 nl hourly 1 https://wordpress.org/?v=4.8 Welkom aan boord! Rangen en functies aan boord van een VOC-schip http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/welkom-aan-boord-rangen-en-functies-aan-boord-van-een-voc-schip/ http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/welkom-aan-boord-rangen-en-functies-aan-boord-van-een-voc-schip/#respond Mon, 24 Jul 2017 17:00:39 +0000 http://www.isgeschiedenis.nl/?p=67247 Het leven aan boord van een VOC-schip was, voornamelijk voor de matrozen en soldaten, een gevaarlijke onderneming. Schepen moesten stormen en plunderingen doorstaan en de kans op ziekte was groot. Hoge officieren hadden meer kans een reis te overleven dan zij die laag in rang stonden.  Het ronselen van bemanning – zielenkopers De kapitein van... Lees verder

Het bericht Welkom aan boord! Rangen en functies aan boord van een VOC-schip verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
Het leven aan boord van een VOC-schip was, voornamelijk voor de matrozen en soldaten, een gevaarlijke onderneming. Schepen moesten stormen en plunderingen doorstaan en de kans op ziekte was groot. Hoge officieren hadden meer kans een reis te overleven dan zij die laag in rang stonden. 

Het ronselen van bemanning – zielenkopers

De kapitein van een VOC-schip werd gekozen door de bewindhebbers en het college van bestuur. In eerste instantie zocht de kapitein zelf zijn bemanning bij elkaar, maar in de loop van de zeventiende eeuw kwam er verandering in dit systeem. Er ontstonden nu vaste wervingsdagen, waarbij werkzoekenden zich konden aanmelden in het Oost-Indisch Huis in Amsterdam.

Deze wervingsdagen trokken vele nieuwsgierigen naar de stad. De aanloop van relatief ‘laag’ volk leidde tot het ontstaan van vele bordelen, kroegen en logementen. Eigenaren van dergelijke logementen maakten handig gebruik van de toestroom aan scheepslieden. Zij lieten mannen ‘gratis’ in hun logementen logeren, maar brachten de lieden op deze manier in diepe schulden. Het loon dat de matrozen zouden verdienen op het VOC-schip moesten zij dus direct afstaan aan de logementhouders, die om deze reden ‘zielenverkopers’ werden genoemd.

Achter de mast – het leven van de hoge rangen

Aan boord van het schip bestond er een groot verschil tussen het leven achter de mast en het leven voor de mast. Het ruim achter de mast was de leefomgeving van de rijken, de hogen in rang en de gasten. Zij hadden beschikking over kleine, maar comfortabele hutten en kregen veel en afwisselend voedsel te eten. Tevens vonden er hier toneel- en muziekavonden plaats ter vermaak.

Achter de mast leefden onder andere de kapitein, de opperkoopman en de opperstuurman. Hoewel tot 1742 de opperkoopman de hoogste positie bekleedde, was het in de praktijk de kapitein die de bevelen uitdeelde; hij moest de orde bewaren aan boord van het schip. Hij werd ondersteund door stuurlieden, kooplieden en een boekhouder. De opperkoopman zorgde voor de lading aan boord en de opperstuurman was verantwoordelijk voor de koers en de navigatie. Wanneer de kapitein afwezig was, kreeg de opperstuurman het hoogste bevel over het schip.

De scheepskok en het scheepsdieet

De scheepskok behoorde tot de onderofficieren, wat betekende dat hij hoger in rang stond dan de matrozen en de soldaten. Zijn taak was het bereiden van voedsel voor de gehele bemanning.

Het scheepsvolk at gescheiden van de officieren. De bemanning voor de mast at met zeker zeven personen uit dezelfde bak. Het dieet bevatte weinig vitamine C, omdat dergelijke producten snel bedierven. Het slechte eten had vele ziektes tot gevolg en ook ondervoeding was een veelvoorkomend probleem. De officieren kregen anderhalf keer meer te eten dan het scheepsvolk.

De chirurgijn – ervaring belangrijker dan opleiding?

Ook de opperchirurgijn behoorde tot de onderofficieren. Hij had geen opleiding genoten, maar wel praktijkervaring opgedaan in het chirurgijnsgilde. Zijn taak was het verzorgen van de zieken en gewonden aan boord. Lang werd aangenomen dat de chirurgijn maar heel weinig kon en dat hij eigenlijk geen mensen beter kon maken, als gevolg van een gebrek aan opleiding. In sommige gevallen was dit inderdaad het geval, maar gemiddeld hadden de chirurgijnen zeker zes jaar ervaring en konden ze wel degelijk mensen genezen. De chirurgijnen liepen zelf ook een groot risico; één derde van hen stierf binnen vijf jaar nadat ze voor het eerst op een schip meegingen.

Titel: Werkers van de wereld- Globalisering, arbeid en interculturele ontmoetingen tussen Aziatische en Europese zeelieden in dienst van de VOC, 1600-1800
Auteur: Matthias van Rossum
ISBN: 9789087044190
Uitgever: Verloren
Prijs: €39,-

 

 


Ziekte en verwondingen aan boord

De chirurgijn kreeg voornamelijk te maken met slachtoffers van scheurbuik. Deze ziekte ontstond als gevolg van een tekort aan vitamine C. De gebruikelijke methode om dit te behandelen was door bloedzuigers. Minder starre artsen en enkele slimme kapiteins sloegen onderweg citrusvruchten in. Naast scheurbuik kwamen rodeloop en vlektyfus veel voor.

Er gebeurden dikwijls ongelukken aan boord, als gevolg van het zware werk dat de matrozen soms moesten verrichten. Het behandelen van botbreuken als gevolg van scheepswerk werd vergoed. Wanneer een matroos gewond raakte door toedoen van een gevecht, moest het slachtoffer zijn behandeling zelf bekostigen.

Tenslotte zorgde ongedierte aan boord voor ziekten en vooral ook voor pijn; schorpioenen, duizendpoten en ratten konden lelijk bijten.

Laag in rang: matrozen en soldaten

De matrozen en soldaten stonden het laagst in rang. Zij sliepen in kleine, lage ruimtes op zakken met stro of in hangmatten. Matrozen namen hun eigen eetgerei, extra kleding en dikwijls extra voedsel mee aan boord. De matrozen moesten vrijwel alle klussen aan boord uitvoeren; zij moesten kapotte elementen repareren en ervoor zorgen dat het schip schoon bleef. Het militaire voetvolk werd voornamelijk meegenomen zodat zij dienst konden doen in het land van aankomst, hoewel zij in het geval van piraterij of plundering het schip moesten verdedigen. Matrozen en soldaten kregen zeer weinig loon.

Zweepslagen en kielhalen

Het leven aan boord van een VOC-schip was een maatschappij op kleine schaal; er bestond een strenge hiërarchie en op overtreding van de regels stonden straffen. Een matroos kon al bestraft worden wanneer hij vloekte. Een bemanningslid kreeg de doodstraf wanneer hij aanzette tot muiterij, in geval van doodslag en als gevolg van het uitvoeren van seksuele handelingen met een man.

De kans dat een matroos niet ziek werd, geen straf kreeg en zowel de heen- als de terugreis wist te overleven, was klein. Kortom, een bemanningslid aan boord van een VOC-schip mocht van geluk spreken wanneer hij ongedeerd naar huis terug kon keren.

 

 

Het bericht Welkom aan boord! Rangen en functies aan boord van een VOC-schip verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/welkom-aan-boord-rangen-en-functies-aan-boord-van-een-voc-schip/feed/ 0
De bouwvak: vakantiegeld en vrije dagen in de bouw http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/bouwvak-vakantiegeld-en-vrije-dagen-bouw/ http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/bouwvak-vakantiegeld-en-vrije-dagen-bouw/#respond Mon, 24 Jul 2017 15:00:36 +0000 http://www.isgeschiedenis.nl/?p=80406 Voor veel bouwvakkers in de regio midden begint vandaag de vakantie. Hoewel de officiële bouwvakvakantie, of ‘bouwvak’, al in 1981 werd afgeschaft, blijven veel bedrijven eraan vasthouden. Volgens de FNV is dat niet meer van deze tijd en nadelig voor zowel de economie als voor de werknemers. Drie dagen bouwvak In 1929 werd voor het... Lees verder

Het bericht De bouwvak: vakantiegeld en vrije dagen in de bouw verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
Voor veel bouwvakkers in de regio midden begint vandaag de vakantie. Hoewel de officiële bouwvakvakantie, of ‘bouwvak’, al in 1981 werd afgeschaft, blijven veel bedrijven eraan vasthouden. Volgens de FNV is dat niet meer van deze tijd en nadelig voor zowel de economie als voor de werknemers.

Drie dagen bouwvak

In 1929 werd voor het eerst in de cao van de bouwsector het recht op vakantie vastgelegd. Werknemers hadden toen recht op slechts drie dagen vrij. Tevens kregen zij vakantiezegels, die via een derde partij konden worden omgezet in vakantiegeld. Men was bang dat arbeiders hun salaris volledig zouden opmaken indien het vakantiegeld wekelijks of maandelijks bovenop het reguliere loon zou worden uitbetaald. In 1965 werd het aantal vrije werkdagen uitgebreid tot vijftien, oftewel drie weken vakantie.

Vakantiegeld

Mede vanwege de veelvuldige fraude – zelfs door internationale valsemunters – ging men in 1985 over op een nieuw systeem. Hierbij maakte de werkgever een vast bedrag per maand over aan het ‘Vacantiefonds’, die een afschrift naar de werknemer stuurde met het tegoed voor zijn vakantie. Bij de overstap naar het nieuwe systeem kon volgens het Sociaal Fonds Bouwnijverheid (SFB), die de zegels uitgaf, alleen zwartwerken nog voor problemen zorgen. In de jaren ’70 was hier veel om te doen. Zo sprak een Eerste Kamerlid in 1978 over 40 miljoen gulden aan fraude door het ontduiken van sociale premies en loonbelasting. De afgelopen decennia werd het bonnensysteem steeds vaker ingewisseld voor het ‘normale systeem’ waarbij een keer per jaar vakantiegeld en -dagen worden uitbetaald.

Bouwvak nog van deze tijd?

De vraag is nu hoelang de vaste periode voor vakantie nog blijft bestaan. Volgens ING gaat de bouwproductie dit jaar met ongeveer 4% omhoog. Toch werkt slechts 1/3 van de arbeiders in de bouw door tijdens de vakantie. Daarnaast zijn de vakantiedata ook nog eens verschillend per regio, terwijl projecten vaak interregionaal van aard zijn. Veel woning- en kantorenbouw ligt volledig stil. Volgens de FNV willen oudere werknemers en werknemers zonder kinderen vaak liever buiten de zomermaanden op vakantie. Desondanks geniet de bouwvak nog een zekere steun; bij kleine bedrijven is een vaste periode bovendien vaak onontkoombaar.

Het bericht De bouwvak: vakantiegeld en vrije dagen in de bouw verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/bouwvak-vakantiegeld-en-vrije-dagen-bouw/feed/ 0
Rotterdamse voetbalclub Excelsior http://www.isgeschiedenis.nl/toen/rotterdamse-voetbalclub-excelsior/ http://www.isgeschiedenis.nl/toen/rotterdamse-voetbalclub-excelsior/#respond Sun, 23 Jul 2017 06:00:28 +0000 http://www.isgeschiedenis.nl/?p=61925 De Rotterdamse voetbalclub Excelsior werd op 23 juli 1902 opgericht. De club, gevestigd in de Rotterdamse wijk Kralingen, zorgt samen met Sparta en Feyenoord ervoor dat Rotterdam de enige Nederlandse stad is die drie betaaldvoetbalverenigingen heeft. De clubnaam stamt uit het Latijn en betekent ´steeds beter/hoger´, een motto dat met trots uitgedragen wordt maar niet... Lees verder

Het bericht Rotterdamse voetbalclub Excelsior verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
De Rotterdamse voetbalclub Excelsior werd op 23 juli 1902 opgericht. De club, gevestigd in de Rotterdamse wijk Kralingen, zorgt samen met Sparta en Feyenoord ervoor dat Rotterdam de enige Nederlandse stad is die drie betaaldvoetbalverenigingen heeft. De clubnaam stamt uit het Latijn en betekent ´steeds beter/hoger´, een motto dat met trots uitgedragen wordt maar niet altijd gehaald wordt.

Ontstaan Excelsior

Een groep vrienden uit het Rotterdamse Kralingen kwam al geruime tijd bij elkaar om te voetballen en besloten op 23 juli 1902 een eigen voetbalclub op te richten. Lange tijd was voetbal een uitsluitend elitaire sport, maar na 1900 waren de arbeidersclubs in opmars. Excelsior was hier één van de eerste van. Het in hartje Kralingen gelegen terrein Woudestein werd de thuisbasis voor Excelsior.  Behalve in 1907, toen er op het Afrikaanderplein gespeeld werd, en in de periode 1922-1939, toen er op het Toepad gespeeld werd, heeft Woudestein altijd dienst gedaan als hét stadion van de club.

Eerste divisie

De resultaten van Excelsior zijn afwisselend geweest in haar ruim 110-jarige bestaan. De enige keer dat Excelsior in de KNVB-bekerfinale stond was in 1930, toen zij van de andere Rotterdamse club Feyenoord met 1-0 verloren. Na de invoering van betaald voetbal in 1954 lukte het de club om driemaal toe treden tot het kampioenschap binnen de eerste divisie: in 1974, 1979 en in 2006. Meermaals slaagde Excelsior er in om te promoveren, maar deze promoties waren slechts van korte duur.

Oud papierclub

Een belangrijke figuur voor Excelsior was Henk Zon. Zon was 25 jaar lang de voorzitter van de club, van 1952 tot 1977, en maakte furore met zijn inventieve acties om geld in te zamelen voor de club. Na zijn toespraken ging zijn bolhoed rond om geld op te halen en ook als KNVB-lid sprokkelde hij giften binnen. Eén van de meest gedenkwaardige methodes om geld in te zamelen waren de oud papier-acties van Zon. Groepen vrijwilligers trokken er met een busje op uit om overal en nergens oud papier om te halen om zo aan de nodige guldens te komen. Door deze inkomstenbron kreeg Excelsior de dubieuze koosnaam ‘Oud papierclub’.

Reclame

Al had de club het financieel niet gemakkelijk, toch waren ze vooruitstrevend in de voetballerij. Ze maakten zich hard voor de invoering van betaald voetbal, in 1958 waren ze de eerste voetbalclub in Nederland met een overdekte staantribune en in 1974 werden de shirts van de spelers als eerste club gesierd met reclame. Reclame was in die tijd verboden en pas in 1982 werd het officieel toegestaan. De claims van Excelsior dat de A op hun shirt stond voor ‘A-elftal’ en niet voor Akai, het bedrijf van sponsor Rob Albers, waren tevergeefs.

Samenwerking Feyenoord

Na een moeilijke periode en een dreigend faillissement ging het Excelsior in de jaren negentig weer voor de wind. De samenwerking met stadgenoot Feyenoord en de bouw van een nieuw stadion gaven de club een nieuwe impuls. Excelsior was in de periode 1997-2005 een satellietclub voor Feyenoord, die spelers tijdelijk onderbracht bij Excelsior om ervaring op te doen. Na deze periode werd de samenwerking minder en een hernieuwde band tussen de clubs uit 2009 werd in 2014 opgezegd.

 

 

 

 

Het bericht Rotterdamse voetbalclub Excelsior verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
http://www.isgeschiedenis.nl/toen/rotterdamse-voetbalclub-excelsior/feed/ 0
De zeeslag nabij de kaap van Finisterre http://www.isgeschiedenis.nl/toen/de-zeeslag-nabij-de-kaap-van-finisterre-een-besluiteloze-slag/ http://www.isgeschiedenis.nl/toen/de-zeeslag-nabij-de-kaap-van-finisterre-een-besluiteloze-slag/#respond Sat, 22 Jul 2017 06:00:03 +0000 http://www.isgeschiedenis.nl/?p=68210 22 juli 1805 – Admiraal Calder voelt een zacht briesje door zijn haren. Het is mistig, waardoor hij slecht zicht heeft. Enkele dagen terug heeft hij de opdracht gekregen een gecombineerde Spaans/Franse vloot aan te vallen. Het is een unieke mogelijkheid de Franse marine de genadestoot te geven. Voorgeschiedenis Napoleon Bonaparte was een jaar terug... Lees verder

Het bericht De zeeslag nabij de kaap van Finisterre verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
22 juli 1805 – Admiraal Calder voelt een zacht briesje door zijn haren. Het is mistig, waardoor hij slecht zicht heeft. Enkele dagen terug heeft hij de opdracht gekregen een gecombineerde Spaans/Franse vloot aan te vallen. Het is een unieke mogelijkheid de Franse marine de genadestoot te geven.

Voorgeschiedenis

Napoleon Bonaparte was een jaar terug tot keizer van Frankrijk gekroond en veroverde Europa in rap tempo. Het Franse keizerrijk had plannen om Engeland aan te vallen, maar de Britse marine vocht met man en macht om dit te voorkomen.

Een gecombineerde vloot

Een gecombineerde Frans/Spaanse vloot onder leiding van Pierre Charles Silvestre de Villeneuve keerde terug van een veroveringstocht uit de Caraïben. De vloot bestond uit veertien Franse schepen en zes Spaanse. De beroemde Britse admiraal Nelson was in de Middellandse Zee op jacht naar Franse vlooteskaders, maar kwam de gecombineerde vloot niet tegen. De vloot onder leiding van Robert Calder liep de vloot bij de kaap van Finisterre wél tegen het lijf.

De slag

Op 22 juli om 11 uur ’s ochtends merkten de vloten elkaar op. De weeromstandigheden waren echter dusdanig slecht dat de strijd pas om 17:15 begon. Er was namelijk een dichte mist en weinig wind, waardoor het gezichtsveld zeer beperkt was. Ondanks het feit dat Calders vloot in ondertal was (15 schepen tegenover 20 aan Frans/Spaanse zijde) begonnen de Britten de aanval. Ze veroverden twee Spaanse schepen, schoten één Franse aan flarden en vernietigden drie Spaanse schepen. Dit terwijl de Britten geen schepen verloren.

Nasleep

De volgende dag besloot Calder de Frans/Spaanse vloot niet nog een keer aan te vallen, maar de buit veilig te stellen en terug naar Engeland te varen. De Britse admiraliteit was hier niet blij mee: Calder had voor een volledige victorie moeten gaan en de Frans/Spaanse vloot de genadeslag moeten toedienen.

Het bericht De zeeslag nabij de kaap van Finisterre verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
http://www.isgeschiedenis.nl/toen/de-zeeslag-nabij-de-kaap-van-finisterre-een-besluiteloze-slag/feed/ 0
Duinkerke: veel kaapvaart en één mirakel http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/duinkerke-kaapvaart-en-mirakel/ http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/duinkerke-kaapvaart-en-mirakel/#respond Fri, 21 Jul 2017 15:00:04 +0000 http://www.isgeschiedenis.nl/?p=80400 Onlangs ging de film Dunkirk in première, over de terugtrekking van Britse en Franse troepen naar Engeland aan het begin van de Tweede Wereldoorlog. Daarnaast ontdekte een lid van de Historische Vereniging Noordoost-Friesland een lied over Duinkerkse piraten dat geschreven werd tijdens de Tachtigjarige Oorlog. De strategische positie van het stadje bezorgde het een prominente... Lees verder

Het bericht Duinkerke: veel kaapvaart en één mirakel verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
Onlangs ging de film Dunkirk in première, over de terugtrekking van Britse en Franse troepen naar Engeland aan het begin van de Tweede Wereldoorlog. Daarnaast ontdekte een lid van de Historische Vereniging Noordoost-Friesland een lied over Duinkerkse piraten dat geschreven werd tijdens de Tachtigjarige Oorlog. De strategische positie van het stadje bezorgde het een prominente positie door de eeuwen heen.

Duinkerke bestond in de negende eeuw al als vissersdorp, en kreeg in de eeuwen die volgden vestingmuren en stadsrechten. In de late Middeleeuwen speelde de stad een belangrijke rol bij de handel tussen Vlaanderen en Engeland. Het gebied viel in de zestiende eeuw onder het gezag van de Spaans-Habsburgse keizer Karel V, die op dat moment een oorlog met Frankrijk uitvocht. Als reactie op Franse kaapvaart werden vanuit Duinkerke tegenacties ondernomen. Dit was het begin van een lange traditie van zeeroverij.

De Tachtigjarige Oorlog

Na een korte periode van onafhankelijkheid viel Duinkerke in 1583 weer onder Spaans gezag. Onmiddellijk begon men met het aanvallen van passerende schepen, hoewel de hertog van Alva pas twee jaar later officieel toestemming gaf middels kaperbrieven. Vooral de Republiek der Nederlanden had last van de Duinkerkers, en in 1587 gaven de Staten-Generaal bevel om alle ‘piraten’ uit Duinkerke een ‘voetspoeling’ te geven, oftewel overboord te gooien. Autoriteiten in Duinkerke reageerden hierop door kapiteins te verbieden Nederlandse schipbreukelingen aan boord te nemen. Aan beide kanten vonden talloze executies plaats.

Sleutel van het Duinkerkse succes

Duinkerse kapers waren vrij succesvol. Dit lag onder andere aan het feit dat ze kleine en snelle boten gebruikten, die ondiep in het water lagen om makkelijk tussen de zandbanken door te varen. De positie van Duinkerke aan het Kanaal gaf hen veel mogelijkheden Nederlandse en Engelse schepen te overvallen, terwijl ze zich op land door Spanje gedekt wisten. Daarnaast was het voor de Republiek simpelweg niet mogelijk al haar schepen te beschermen. Veel Nederlandse zeelui sloten zich aan bij de Duinkerkers vanwege de verlokking van buit of omdat ze slecht gevoed en betaald werden door hun eigen admiraal. Mede vanwege de vele overlopers waren de eerdergenoemde harde maatregelen impopulair en werden deze bevelen vaak niet opgevolgd.

Duinkerke in Franse handen

Een gecombineerde actie van de Republiek en de Franse koning zorgde ervoor dat de kaapvaart na 1646 sterk afnam. Duinkerke wisselde regelmatig van kant door oorlogen tussen de omringende landen. Zo was de stad op 14 juni 1658 ’s ochtends Spaans, ’s middags Frans en ’s avonds Engels. De Fransen kochten Duinkerke niet veel later terug en bouwden de stad uit tot vesting. Vanaf 1662 maakten kapers in Franse dienst de zeeën onveilig. Ook in de eeuwen erna was er op diverse momenten sprake van kaapvaart.

Tweede Wereldoorlog

Minstens zo bekend, vooral in Groot-Brittannië, is Duinkerke vanwege de grootscheepse evacuatie uit 1940. De aanval van Nazi-Duitsland was veel voortvarender verlopen dan men had gedacht. In plaats van een loopgravenoorlog kregen de geallieerden een Blitzkrieg over zich heen. Meer dan 300.000 Britse en Franse soldaten zaten vast in het gebied rondom Duinkerke. Mede omdat de Duitsers niet direct doorstootten maar vooral luchtaanvallen uitvoerden, konden veel van de soldaten worden gered. De Britse leider Winston Churchill beval alle schepen die men kon vinden in te zetten, en hoewel deze voornamelijk door mariniers werden bemand speelden ook burgers een bescheiden rol. Churchill noemde de actie achteraf ‘the miracle of Dunkirk’.

Het bericht Duinkerke: veel kaapvaart en één mirakel verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/duinkerke-kaapvaart-en-mirakel/feed/ 0
Oprichting Fokker http://www.isgeschiedenis.nl/toen/juli/oprichting_fokker/ http://www.isgeschiedenis.nl/toen/juli/oprichting_fokker/#respond Fri, 21 Jul 2017 06:00:21 +0000 http://www.isgeschiedenis.nl/?p=384 Amsterdam 1919- De fameuze vliegtuigbouwer, testvlieger en ontwerper, Anthony H.G. Fokker richtte op 21 juli 1919 de Nederlandse vliegtuigenfabriek op. Het bedrijf zou meer dan vijftenzeventig jaar bestaan en was in de jaren ’20 de grootste vliegtuigfabrikant ter wereld. (Lees verder)

Het bericht Oprichting Fokker verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
Amsterdam 1919- De fameuze vliegtuigbouwer, testvlieger en ontwerper, Anthony H.G. Fokker richtte op  21 juli 1919 de Nederlandse vliegtuigenfabriek op. Het bedrijf zou meer dan vijfenzeventig jaar bestaan en was in de jaren ’20 de grootste vliegtuigfabrikant ter wereld.

Anthony Fokker was al op jonge leeftijd geïnteresseerd geraakt in vliegen. Op 31 augustus 1911 vloog hij demonstratierondjes rond de kerk van Haarlem met zijn zelf geconstrueerde ‘Fokker Spin’. Hij werd er beroemd mee.

Eerste Wereldoorlog

Voor de Eerste Wereldoorlog, in 1912, ging Fokker in Duitsland wonen waar hij een fabriek oprichtte. Hij ontwierp het succesvolle vliegtuig de Fokker Dr. I. Het vliegtuig werd met name bekend doordat Manfred von Richthofen hier in de Eerste Wereldoorlog mee vloog. Hij haalde maar liefst 80 vliegtuigen neer. Met zijn vuurrode vliegtuig, waar hij zijn naam de Rode baron aan had te danken, werd hij dan ook als nachtmerrie beschouwd voor zijn tegenstanders. Na de oorlog wist Fokker een aantal vliegtuigen, die na het verlies van de Duisters naar de Verenigde Staten werden gevoerd, naar Nederland te smokkelen. Fokker richtte op 21 juli 1919 de Nederlandse vliegtuigenfabriek op. Door het oorlogsverleden werd de naam Fokker vermeden.

Grootste ter wereld

Op Schiphol demonstreerde hij in 1920 zijn eendekker die totaal gesloten was en die vier personen kon vervoeren, de F2. Voor die tijd gebruikte Schiphol de Havillard, daar kon je niet zonder stoof, leren jas, handschoenen en een muts in zitten zonder een longontsteking op te lopen in het open vliegtuig. De jaren ’20 vormden de gloriedagen van het Fokkerbedrijf. In 1923 richtte hij een Amerikaanse tak van het bedrijf op Atlantic Aircraft Corporation. In 1927 veranderde de naam naar Fokker Aircraft Corporation of America. Eind jaren ’20 was Fokker zelfs de grootste vliegtuigfabrikant ter wereld.

Jaren ’30 en ‘40

In de jaren ’30 keerde het tij met het neerstortten van één van de vliegtuigen op 31 maart 1931 in Kansas. Door de beroemde footballcoach Knute Rockne die in het vliegtuig zat, kreeg het ongeluk veel media aandacht. Ook de beurscrash was niet goed voor het bedrijf. In 1930 was de Fokker Aircraft Corporation of America al overgenomen door General Motors. Anthony Fokker stapte vervolgens uit het bedrijf. Fokker bleef in Europa overigens wel actief en KLM was de voornaamste afnemer van de verkeersvliegtuigen. Toen Duitsland zich eind jaren ’30 begon te bewapenen bleek dat de Nederlandse defensie sterk verouderd was. Fokker startte met een aantal projecten om orders in de wacht te slepen. Tijdens de oorlog werden de Fokker fabrieken echter in beslag genomen. De wederopbouw van het bedrijf verliep na de oorlog moeizaam. De Duitsers hadden de fabrieken leeggeroofd en er was een overvloed aan goedkope vliegtuigen uit de oorlog.

Friendship en Fellowship

In 1951 verhuisde de fabriek naar Schiphol. Acht jaar later, in 1958, introduceerde de maatschappij de ‘Fokker Friendship’: het vlaggenschip in de Fokker geschiedenis. De Nederlandse overheid had 27 miljoen gulden bijgedragen aan de bouw van het vliegtuig. In 1986 werd het laatste vliegtuig gemaakt. In het totaal waren er 786 stuks verkocht. In 1962 had Fokker bovendien een straalvliegtuig op de markt gebracht: de Fokker Fellowship. Van 1969 tot 1987 werden er hiervan in het totaal 241 toestellen verkocht.

Fokker fuseert

Van 1969 tot 1980 fuseerde Fokker met het Duitse Vereinigte Flugtechnische Werke (VFW) in Bremen tot VFW-Fokker. De fusie was echter geen succes. Maar na de beëindiging van de fusie ging het slecht met het bedrijf. De Nederlandse overheid sprong bij met 212 miljoen gulden. Ze stelden wel als voorwaarde dat Fokker een strategische partner zocht om mee samen te gaan. Die werd gevonden in DASA, de latere Daimler-Benz. Fokker kreeg in 1990 nog de Koning Willem I-prijs voor goed ondernemerschap en vernieuwing. De prijs werd door Prins Claus overhandigd. Maar het mocht niet baten door de slechte verkoopcijfers. Het 75-jarig jubileum werd sober gevierd in 1994. Het lot van het bedrijf lag echter in handen van het Duitse DASA. Op maandag 22 januari 1996 werd besloten om de geldkraan dicht te draaien en op 15 maart 1996 ging Fokker failliet.

Het bericht Oprichting Fokker verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
http://www.isgeschiedenis.nl/toen/juli/oprichting_fokker/feed/ 0
Het verhaal van Jacob Haafner: avonturier met afkeer van het koloniale beleid http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/verhaal-jacob-haafner-avonturier-afkeer-koloniale-beleid/ http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/verhaal-jacob-haafner-avonturier-afkeer-koloniale-beleid/#respond Thu, 20 Jul 2017 17:00:28 +0000 http://www.isgeschiedenis.nl/?p=80396 Eduard Douwes Dekker (Multatuli) is waarschijnlijk de bekendste criticus van het Nederlandse koloniale beleid, maar hij was niet de eerste. Jacob Haafner (1754-1809), die nog onder de VOC gediend had, leverde aan het begin van de negentiende eeuw eveneens kritiek op het Europese optreden overzees. Zijn reisverhalen, die zich met name in India en Sri... Lees verder

Het bericht Het verhaal van Jacob Haafner: avonturier met afkeer van het koloniale beleid verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
Eduard Douwes Dekker (Multatuli) is waarschijnlijk de bekendste criticus van het Nederlandse koloniale beleid, maar hij was niet de eerste. Jacob Haafner (1754-1809), die nog onder de VOC gediend had, leverde aan het begin van de negentiende eeuw eveneens kritiek op het Europese optreden overzees. Zijn reisverhalen, die zich met name in India en Sri Lanka afspelen, verkochten goed, ondanks dat zijn antikoloniale mentaliteit nog nauwelijks wortel geschoten had in de samenleving.

Haafner werd geboren in 1754, als kind van een Franse vader en Duitse moeder. Het gezin verhuisde naar Amsterdam toen Haafner jong was. Zijn vader nam dienst als arts op een VOC-schip, en de jonge Jacob ging mee. Bij Kaap de Goede Hoop overleed zijn vader, waardoor Jacob op zichzelf was aangewezen. Hij diende eerst als matroos en boekhouder bij de VOC, en werkte later voor een koopman, totdat hij ruzie met hem kreeg over de behandeling van slaven. Hij keerde terug naar Amsterdam in 1770, maar bleef in de twintig jaar erna verre reizen maken naar het oosten. Behalve Nederlands, Duits, Frans, Latijn, Portugees en Engels beheerste hij onder meer Tamil en Hindi.

Avontuur en romantiek

Haafner’s verhalen kenmerken zich door avontuur, sympathie voor de lokale bevolking en kritiek op de koloniale mogendheden. Actie en romantiek worden afgewisseld met bredere beschouwingen en informatie over lokale gebruiken. Haafner zat gedurende de Vierde Engels-Nederlandse Oorlog (1780-1784) een jaar gevangen in Madras, India, maar wist te ontsnappen naar Ceylon. Onderweg ontmoette hij Anna, een zogeheten ‘Castiesse’ – iemand met zowel Europese als inlandse ouders. Hij trouwde met haar maar ze kwam al vroeg te overlijden. In een ander reisverslag beschrijft Haafner zijn romantische verwikkelingen met een lokale danseres.

Kritiek op VOC en kolonialisme

Meteen in het voorwoord van zijn Lotgevallen op eene reize van Madras over Tranquebaar naar het eiland Ceilon maakt Haafner al duidelijk dat het boek sommige mensen tegen de borst zal stuiten. Met in het achterhoofd de ‘menschheid ontëerende gruweldaden’ weigerde hij echter over de misstanden te zwijgen. Door de hebzucht en wreedheid van de Europese overheersers rustte de ‘ijzeren arm der Europeanen’ zwaar op deze landen. Haafner vond dat alle overzeese bezittingen moesten worden teruggegeven aan de lokale bevolking.

Kritiek op zendelingswerk

Ook op religieus gebied bekritiseerde Haafner zijn tijdgenoten. Het Teylers Godgeleerd Genootschap hield in 1805 een prijsvraag over het nut van zendelingswerk. Haafner deed mee met een essay waarin hij de westerse bekeringsdrang tot op de grond toe afbrandde. Hij beriep zich onder andere op de denkers Voltaire en Rousseau. Dit leidde tot furieuze reacties waarin Haafner zowel persoonlijk als op zijn gedachtegoed werd aangevallen. Veel tijdgenoten gingen uit van de superioriteit van de westerse samenleving en het christelijke geloof. Zij beschuldigen Haafner van gebrek aan vroomheid en gebrek aan kennis.

Verlichting en Romantiek

Zowel de Verlichting als de Romantiek beïnvloedde het gedachtegoed van Haafner. Daarnaast legde hij een hoge mate van originaliteit aan de dag. Met name zijn idee dat de samenlevingen van de volkeren buiten Europa net zo waardevol als de Europese waren en niet ‘geholpen’ hoefden te worden, was tamelijk revolutionair. Of, zoals Haafner het zelf zei: ‘ik acht alle mensche, van wat verwe [kleur], Natie en Godsdienst zij ook mogen zijn, als mijne medemenschen en broeders’.

Het bericht Het verhaal van Jacob Haafner: avonturier met afkeer van het koloniale beleid verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/verhaal-jacob-haafner-avonturier-afkeer-koloniale-beleid/feed/ 0
Francis Bacon, het leven van een kunstenaar http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/francis-bacon-het-leven-van-een-kunstenaar/ http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/francis-bacon-het-leven-van-een-kunstenaar/#respond Thu, 20 Jul 2017 15:00:10 +0000 http://www.isgeschiedenis.nl/?p=58075 De Spaanse politie heeft drie kunstwerken van de Ierse kunstenaar Francis Bacon teruggevonden. In 2015 werden vijf schilderijen ontvreemd uit een privécollectie in Madrid. De kunstwerken zijn zo’n 25 miljoen euro waard. Francis Bacon stond bekend om zijn ruwe en agressieve schilderstijl. Maar wie was deze kunstenaar eigenlijk? Jeugd Op 18 oktober 1909 werd Francis... Lees verder

Het bericht Francis Bacon, het leven van een kunstenaar verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
De Spaanse politie heeft drie kunstwerken van de Ierse kunstenaar Francis Bacon teruggevonden. In 2015 werden vijf schilderijen ontvreemd uit een privécollectie in Madrid. De kunstwerken zijn zo’n 25 miljoen euro waard. Francis Bacon stond bekend om zijn ruwe en agressieve schilderstijl. Maar wie was deze kunstenaar eigenlijk?

Jeugd

Op 18 oktober 1909 werd Francis Bacon geboren in Dublin als kind van Britse ouders. Hij werd vernoemd naar een verre voorvader van de familie: de zeventiende-eeuwse wetenschapper en politicus Francis Bacon. Zijn vader was een voormalig legerofficier die hoopte dat zijn enige zoon ook een hoge rang in het leger zou verkrijgen. Toen Francis zijn vader vertelde hier geen interesse in te hebben, dat hij homoseksueel was en kunstenaar wilde worden, zette zijn vader hem het huis uit.

Begin carrière

Bacon vertrok naar Londen, waar hij een relatie begon met een oudere man. Deze zorgde voor zijn onderdak, voedsel en tekenlessen en nam hem mee naar Berlijn. Hier startte Bacon een carrière als binnenhuisarchitect. Hij verbrak de relatie en zette een meubelatelier op. In 1927 zag hij voor het eerst een schilderij van Poussin en tekeningen van Picasso, die een grote indruk op hem maakten.

In 1928 besloot hij terug te keren naar Engeland en zich geheel te richten op zijn schilderkunst. Ondanks dat hij in de daaropvolgende jaren een aantal aquarellen en schilderijen maakte en verkocht, bleef zijn grote succes toch uit. Omdat hij tijdens deze periode veel tegenslagen te verwerken kreeg en niet tevreden was over zijn eigen werk vernietigde hij veel van zijn kunst. Hierdoor zijn weinig van zijn schilderijen uit deze periode intact gebleven.

Hoogtijdagen van Bacon

De doorbraak van Bacon kwam pas in 1944 met het schilderij ‘Three Studies for Figures at the Base of a Crucifixion’. Dit was eigenlijk alleen een voorstudie maar het werd erg populair en zette Bacon op de kaart als schilder. Hij werd een grote naam in de kunstwereld en trok heel Europa door. Tijdens deze periode leefde hij flamboyant en raakte hij verslaafd aan drank en gokken. Hier ging zoveel van zijn inkomen aan op dat hij regelmatig in armoede leefde.

Thema’s in schilderkunst

De terugkerende thema’s in Bacon’s werken waren onder meer kruisiging, pausportretten, drieluiken, dieren, röntgenfoto’s en het werk van Van Gogh. Pas halverwege de jaren ’60 begon hij zich meer te richten op het schilderen van personen, meestal mensen uit zijn omgeving. Hij trachtte hierbij niet de buitenkant maar de binnenkant van de mens te schilderen. Bacon misvormde het lichaam en het gezicht om zo hun emotionele en psychische gesteldheid beter te kunnen uitbeelden. Hij schilderde veel portretten van zijn in 1971 overleden partner, George Dyer.

Aan het einde van zijn carrière begon de stijl van Bacon te veranderen. Hij begon zachter en realistischer te schilderen. Hij overleed in 1992 op 82-jarige leeftijd. Ook nu gaat zijn werk nog voor veel geld van de hand; in 2013 werd een drieluik voor 106 miljoen euro geveild.

Het bericht Francis Bacon, het leven van een kunstenaar verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/francis-bacon-het-leven-van-een-kunstenaar/feed/ 0
Geschiedenis van de dildo http://www.isgeschiedenis.nl/historische-weetjes/geschiedenis-van-de-dildo/ http://www.isgeschiedenis.nl/historische-weetjes/geschiedenis-van-de-dildo/#respond Thu, 20 Jul 2017 08:34:36 +0000 http://www.isgeschiedenis.nl/?p=80387 Hoewel de dildo vooral geassocieerd wordt met de geëmancipeerde vrouw van de 20e en 21e eeuw gaat het speeltje al veel langer mee. Al vanaf de oudheid worden allerlei voorwerpen gebruikt voor seksuele doeleinden. Waarschijnlijk bestonden dildo’s zelfs in de prehistorie, hoewel dat lastig hard te maken is door de afwezigheid van geschreven bronnen. Bekende... Lees verder

Het bericht Geschiedenis van de dildo verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
Hoewel de dildo vooral geassocieerd wordt met de geëmancipeerde vrouw van de 20e en 21e eeuw gaat het speeltje al veel langer mee. Al vanaf de oudheid worden allerlei voorwerpen gebruikt voor seksuele doeleinden. Waarschijnlijk bestonden dildo’s zelfs in de prehistorie, hoewel dat lastig hard te maken is door de afwezigheid van geschreven bronnen. Bekende schrijvers als Aristophanes en Shakespeare noemen het penisvormige speeltje in hun toneelstukken.

Oudste ‘dildo’ ter wereld

De titel ‘oudste dildo ter wereld’ wordt vaak gegeven aan het langwerpige stenen voorwerp dat gevonden werd bij opgravingen in Zuid-Duitsland, vlakbij Ulm. Het object is 20 centimeter lang, 3 centimeter dik en zo’n 28.000 jaar oud. Volgens onderzoekers ligt het zeer voor de hand dat het voorwerp een symbolische representatie van het mannelijk geslachtsdeel voorstelt. Zo is de steen gepolijst en zijn er ringen rondom het uiteinde. In hoeverre het ook een seksspeeltje was, is twijfelachtig. De steen kan ook gebruikt zijn om vuurstenen kapot te slaan.

Seksspeeltje onwetenschappelijk?

Voor veel (pre)historische voorwerpen geldt dat er een grote mate van aarzeling is om deze als seksspeeltjes te omschrijven. Archeoloog Timothy Taylor hekelt deze ontwijkende strategie, die overigens ook te zien is in talloze literaire producties door de eeuwen heen. Verwijzingen naar seks en seksspeeltjes zijn daarin vaak zo subtiel mogelijk om conservatieve lezers, aanhoorders of de schrijver zelf niet voor het hoofd te stoten. Zelfs als het originele schrijfwerk vrij plat was, kon dat in gekuiste versies verholpen worden.

De oude Grieken

De Griekse schrijver Aristophanes vertelt in het toneelstuk Lysistrata over een seksstaking. Deze is georganiseerd door de vrouwen van diverse steden om de mannen te dwingen de Peloponnesische Oorlog te beëindigen. De vrouwen worden in het stuk geportretteerd als behoorlijk oversekst; zo wordt er luidkeels geklaagd over de afwezigheid van mannen en het gebrek aan ‘leren hulpmiddelen’. Afbeeldingen op vazen en muren laten duidelijk zien dat de dildo bij zowel de Grieken als de Romeinen en Egyptenaren alomtegenwoordig was.

Shakespeare en Signor Dildo

Het woord ‘dildo’ verscheen voor het eerst in publicatie rond de tijd van Shakespeare. In zijn The Winter’s Tale verwijst de Engelse dichter er zelf ook naar. In de zeventiende eeuw populariseerde het gedicht Signor Dildo van John Wilmot de term ‘signor’ als synoniem voor dildo. Sommige parlementariërs maakten bezwaar tegen een huwelijk van de Engelse prins met een katholieke, Italiaanse prinses, en volgens hen zou het afblazen van het huwelijk de Engelse onderdanen enorm veel plezier doen. John Wilmot grapte dat het massaal importeren van Italiaanse dildo’s dat al deed.

Tegenwoordig

Net als bij de vibrator en de penisring verschilde het gebruik en de acceptatie van de dildo per tijd en plaats. Zo was het hebben van een vibrator in huis voor de jaren ’20 van de vorige eeuw heel gewoon. Ze werden geacht ‘hysterische vrouwen’ van hun ‘opgespaarde zaad’ af te helpen. Vervolgens rustte er decennialang een taboe op seksuele speeltjes, die voornamelijk met de porno-industrie geassocieerd werden. Vanaf de jaren ’60 nam het gebruik weer toe. De techniek achter de speeltjes verbeterde en nieuwe materialen deden hun intrede. In veel landen zijn seksspeeltjes vrij verkrijgbaar, met name in het Westen, hoewel Alabama als enige Amerikaanse staat de verkoop van de dildo nog verbiedt.

Het bericht Geschiedenis van de dildo verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
http://www.isgeschiedenis.nl/historische-weetjes/geschiedenis-van-de-dildo/feed/ 0
Mannen op de maan http://www.isgeschiedenis.nl/toen/juli/mannen_op_de_maan/ http://www.isgeschiedenis.nl/toen/juli/mannen_op_de_maan/#respond Thu, 20 Jul 2017 06:00:38 +0000 http://www.isgeschiedenis.nl/?p=376 Vandaag is het 42 jaar geleden dat de mens voet zette op de maan. Zondag 20 juli 1969 21:56 Houston tijd, maandag 21 juli 3:56 uur Nederlandse tijd. De bekroning van een 8-jarig project en een technisch hoogstandje, en dat allemaal hoofdzakelijk voor de eer. (Lees verder)

Het bericht Mannen op de maan verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
Zondag 20 juli 1969 21:56 Houston tijd, maandag 21 juli 3:56 uur Nederlandse tijd, stonden er voor het eerst mensen op de maan. De bekroning van een 8-jarig project en een technisch hoogstandje, en dat allemaal hoofdzakelijk voor de eer.

That’s one small step for a man, one giant leap for mankind

Met deze woorden stapte die zondagavond astronaut Neil Armstrong van de grondplaat van de maanlander ‘Eagle’, en zette zijn voet in het maanstof. Miljoenen mensen zagen het historische moment op televisie. Voor het eerst in de geschiedenis betrad een mens een hemellichaam buiten de aarde. Na Armstrong kwam zijn collega Edwin Aldrin ook uit de maanlander. De twee astronauten verzamelden monsters en stelden wetenschappelijke apparatuur op. Het bezoek aan de aardsatelliet duurde ruim 21 uur.

Een onmogelijke missie

De reis van de twee astronauten, en hun collega Michael Collins, die in de commandomodule ‘Columbia’ om de maan heen was blijven cirkelen, was begonnen op 16 juli, toen zij werden gelanceerd vanaf Cape Canaveral in Florida. In drie dagen waren zij naar de maan gevlogen, waarna Armstrong en Aldrin met de maanlander de laatste etappe volbrachten.

Maar eigenlijk was de reis naar de maan al acht jaar eerder begonnen. Tijdens de toespraak die de Amerikaanse president Kennedy op 25 mei 1961 hield en waarin hij aankondigde nog voor 1970 een mens op de maan te willen laten landen en daarna weer veilig naar de aarde te laten terugkeren. Om dat doel te bereiken startte NASA (National Aeronautics and Space Administration ) het Apolloprogramma.

Een kwestie van eer

Waarom zo’n kostbaar project (het Apolloprogramma kostte ruim 20 miljard dollar), en met zo’n onmogelijk lijkend tijdschema?  Dat had alles te maken met prestige. De Sovet Unie was op 4 oktober 1957 de eerste mogendheid geweest die een satelliet had gelanceerd. Vervolgens brachten zij het eerste levende wezen buiten de atmosfeer: de hond Laïka. Op 12 april 1961 brachten de Sovjets ook de eerste mens in de ruimte: Joeri Gagarin. De Amerikanen konden daar weinig tegenover zetten. In december 1957 was de lancering van de eerste Amerikaanse satelliet, Vanguard, voor het oog van de verzamelde wereldpers mislukt. Pas ruim een maand later wisten de Amerikanen huneigen satelliet in de ruimte te krijgen. Op 5 mei 1961, bijna een maand na Gagarin, was Alan Shepard de eerste Amerikaan die de aarde voor korte tijd verliet. Amerika’s eer was in het geding. Om te tonen dat Amerika toch superieur was aan de communistische heilstaat, besloot Kennedy meteen maar voor de hoofdprijs te gaan: het bereiken van de maan.

Nadat de eerste mensen op de maan hadden gelopen kalfde de Amerikaanse interesse in de maan snel af. Nog slechts vijf missies had het Apolloprogramma te gaan voordat het werd opgeheven. In totaal bezochten 12 mensen tot dusver een ander hemellichaam.

Het bericht Mannen op de maan verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
http://www.isgeschiedenis.nl/toen/juli/mannen_op_de_maan/feed/ 0