IsGeschiedenis http://www.isgeschiedenis.nl over Geschiedenis van Nederland en Geschiedenis wereldwijd Wed, 26 Nov 2014 23:00:19 +0000 nl-NL hourly 1 De Groene Revolutie: landbouw in de 20e eeuw http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/de-groene-revolutie-landbouw-de-20e-eeuw/ http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/de-groene-revolutie-landbouw-de-20e-eeuw/#comments Wed, 26 Nov 2014 23:00:19 +0000 http://www.isgeschiedenis.nl/?p=63673 These and other developments in the field of agriculture contain the makings of a new revolution. It is not a violent Red Revolution like that of the Soviets, nor is it a White Revolution like that of the Shah of Iran. I call it the Green Revolution,   aldus William Gaud in 1968, directeur van... Lees verder

Het bericht De Groene Revolutie: landbouw in de 20e eeuw verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>

These and other developments in the field of agriculture contain the makings of a new revolution. It is not a violent Red Revolution like that of the Soviets, nor is it a White Revolution like that of the Shah of Iran. I call it the Green Revolution,

 

aldus William Gaud in 1968, directeur van de United States Agency for International Development. Gaud sprak hier over grote veranderingen in de landbouw die tussen de jaren veertig en jaren zestig van de vorige eeuw plaatsvonden.

Grondlegger Groene Revolutie

Over het algemeen wordt Norman Ernest Borlaug gezien als de grondlegger van deze revolutie. Borlaug was een Amerikaans landbouwkundige. Na zijn studie biologie aan de University of Minnesota en het behalen van zijn doctorsgraad in 1942, was hij begonnen met werken bij een onderzoekscentrum voor granenverbetering in Mexico. Daar experimenteerde Borlaug met nieuwe granen die beter tegen ziektes en zware weersomstandigheden moesten kunnen. Uiteindelijk kreeg hij het voor elkaar om een dwergras te ontwikkelen dat zeer goed bestand was tegen hoge bemesting. Bij andere granenrassen brak hierbij vaak de kop, omdat deze te zwaar werden.

Groene Revolutie in Mexico

Door gebruik te maken van Borlaugs nieuwe graansoort was Mexico in staat om aan het begin van de jaren zestig in plaats van graanimporteur, graanexporteur te worden. Na dit Mexicaanse succes verspreidde de groene revolutie zich ook over andere delen van de wereld. Ondanks dat de VS minder problemen had met het importeren van graan, profiteerden zij hier ook zeer sterk van. Met name in Azië werd de groene revolutie sterk omarmd. In India woedde aan het begin van de jaren zestig een grote hongersnood. Met de nieuwe rijstsoort die Borlaug voor het land ontwikkelde werd de hongersnood bestreden. India is tegenwoordig een van de grootste rijstexporteurs ter wereld. Ook in de Filipijnen oogstte deze rijstsoort veel succes.

Kritiek op de Groene Revolutie

De planten die door Borlaug ontwikkeld werden konden niet groeien zonder de hulp van grote hoeveelheden mest en grote hoeveelheden water. Hierdoor ontstond veel kritiek op de praktijken van Borlaug. De mest zorgde er bijvoorbeeld voor dat veel vissen en kikkers die oorspronkelijk in de rijstvelden voorkwamen verdwenen. Het gebruik van irrigatiewerken zorgde ervoor dat de kleinschalige landbouw verdween. Niet alleen boeren die niet mee konden komen met de nieuwe technieken kregen hier last van, overstromingen werden door ontbossing een steeds groter probleem. Andere critici noemen overbevolking en toename van uitstoot van CO2. Ook de biodiversiteit ging achteruit door het gebruik van een enkele rijst of graansoort.

Een stap in de goede richting

Ondanks de kritiek zorgde de groene revolutie er wel voor dat hongersnoden in de landen waar de gewassen werden ingevoerd niet meer voor zijn gekomen. Ook werd de voedselproductie over de wereld een stuk beter verdeeld. Aanvankelijk profiteerden immers enkel eerste wereldlanden van nieuwe landbouwtechnieken. Borlaug begreep een groot deel van de kritiek en zei dat de landbouw inderdaad milieuvriendelijker kon. Toch vond hij dat het westen in haar kritiek veel te ver ging.

If they lived just one month amid the misery of the developing world, as I have for fifty years, they’d be crying out for tractors and fertilizer and irrigation canals and be outraged that fashionable elitists back home were trying to deny them these things,

zei hij.

Het bericht De Groene Revolutie: landbouw in de 20e eeuw verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/de-groene-revolutie-landbouw-de-20e-eeuw/feed/ 0
Paus Urbanus II roept de eerste kruistocht uit http://www.isgeschiedenis.nl/toen/november/paus-urbanus-ii-roept-de-eerste-kruistocht-uit/ http://www.isgeschiedenis.nl/toen/november/paus-urbanus-ii-roept-de-eerste-kruistocht-uit/#comments Wed, 26 Nov 2014 23:00:05 +0000 http://www.isgeschiedenis.nl/?p=64310 Op 27 november 1095 hield paus Urbanus II een toespraak tijdens het Concilie van Clermont. In een vurig betoog riep hij zijn toehoorders op om met een verenigd christelijk leger naar het oosten te trekken om het Heilige Land terug te veroveren op  de Seltsjoeken. Het Concilie van Clermont Tijdens de zomer van 1095 trok... Lees verder

Het bericht Paus Urbanus II roept de eerste kruistocht uit verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
Op 27 november 1095 hield paus Urbanus II een toespraak tijdens het Concilie van Clermont. In een vurig betoog riep hij zijn toehoorders op om met een verenigd christelijk leger naar het oosten te trekken om het Heilige Land terug te veroveren op  de Seltsjoeken.
Het Concilie van Clermont

Tijdens de zomer van 1095 trok paus Urbanus II door Europa om banden met heersers aan te halen en om inlichtingen in te winnen. Hij ondervroeg deelnemers aan de kruistocht naar Santiago de Compostella en pelgrims die waren teruggekeerd uit het Midden Oosten. Onderweg kwam Urbanus een gezantschap tegen van de Byzantijnse keizer Alexios I. Deze keizer had een gezantschap de opdracht gegeven om bij de paus steun te winnen voor de oorlogen tegen de Seltsjoeken. Het verhaal van Alexios’ gezantschap maakte diepe indruk op Urbanus en hij zegde hulp toe.

In november 1095 had de paus genoeg gehoord, hij riep een concilie bij elkaar. Hoewel het concilie grotendeels dezelfde agendapunten had als elk concilie,  had Urbanus de regels enigszins veranderd. Het was voor anderen mogelijk om de aanwezigen op het concilie toe te spreken. Het gezantschap van Alexios maakte hiervan gebruik, om naast de paus ook de bisschoppen toe te spreken en ze zo voor hun zaak te winnen.

De toespraak van Urbanus II

Tegen het einde van november 1095 werd het concilie van Clermont afgerond. Toen werd op 27 novemberaangekondigd dat paus Urbanus de volgende dag een speciale toespraak zou houden. Wat de paus precies gezegd heeft weten we niet. Er is geen transcriptie van de speech zelf bewaard gebleven. Wel zijn er ooggetuigenverslagen die verslag doen van de toespraak. Volgens één van hen, Robert de Monnik, stonden er de volgende dag zo veel mensen op de toespraak van de paus te wachten, dat de toespraak verplaatst moest worden. Het publiek van de paus bestond niet alleen uit bisschoppen en andere hoge geestelijken, maar ookvorsten en edelen waren aanwezig. De paus bereikte dus een groot gezelschap met zijn toespraak.

In de toespraak legde de paus de nadruk op de situatie in het Heilige Land. Tot in het diepste detail beschreef hij de situatie waarin de christenen verkeerden sinds het gebied door de Seltsjoeken was veroverd. Dat had effect. Nadat de paus zijn toespraak had afgerond, barstte er vanuit het publiek een luid gejuich los. De massa hief de leus “Deus lo volt”, God wil het, aan. De dagen erna verspreidde de roep zich door Europa. Ook de paus zelf sloeg na het concilie nog actief aan het rekruteren onder de Europese hoven. Uiteindelijk zou in 1099 Jeruzalem veroverd worden.

Het bericht Paus Urbanus II roept de eerste kruistocht uit verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
http://www.isgeschiedenis.nl/toen/november/paus-urbanus-ii-roept-de-eerste-kruistocht-uit/feed/ 0
De Geschiedenis van Cartier http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/de-geschiedenis-van-cartier/ http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/de-geschiedenis-van-cartier/#comments Wed, 26 Nov 2014 16:22:40 +0000 http://www.isgeschiedenis.nl/?p=64320 Op 25 november 2014 werden twee overvallers opgepakt die hadden ingebroken bij een van de bekendste en duurste juweliers van Parijs. Zij hadden namelijk geprobeerd het beroemde filiaal van Cartier op de Champs-Élysées te beroven. Na een wilde achtervolging waarbij de overvallers ook nog een man gijzelden, gaven zij zich ’s avonds over in een... Lees verder

Het bericht De Geschiedenis van Cartier verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
Op 25 november 2014 werden twee overvallers opgepakt die hadden ingebroken bij een van de bekendste en duurste juweliers van Parijs. Zij hadden namelijk geprobeerd het beroemde filiaal van Cartier op de Champs-Élysées te beroven. Na een wilde achtervolging waarbij de overvallers ook nog een man gijzelden, gaven zij zich ’s avonds over in een kapsalon. Cartier is een gerenommeerd horlogemaker en juwelier en heeft sinds haar oprichting een extravagante klantenkring opgebouwd.

Het begin van Cartier

Cartier werd opgericht in 1847 door juwelier Louis-François Cartier bij de overname van de werkplaats van zijn leraar. Zijn zoon Alfred nam de zaak in 1874 over en kleinzoons Louis, Pierre en Jacques namen deze in 1899 op hun beurt van hun vader over. Zij zouden het merk uiteindelijk wereldwijde bekendheid bezorgen. Nadat de Braziliaanse luchtvaartpionier Alberto Santos-Dumont aan zijn vriend had gemeld hoe onhandig het gebruik van een zakhorloge was, besloot Louis Cartier voor hem een horloge te ontwerpen die aan de pols gedragen kon worden. Zijn broers trokken naar Londen en New York om nieuwe filialen op te zetten.

Horloges

In het begin van de twintigste eeuw introduceerde Cartier enkele van haar belangrijkste horloge ontwerpen die vandaag de dag nog steeds verkocht worden, zoals de Baignoire en Tortue in 1912. Enkele jaren later ontwierp Louis het Tankmodel, dat was geïnspireerd op de op het westelijke front tijdens de Eerste Wereldoorlog geïntroduceerde tanks met rupsbanden. Niet alleen Cartier maakt sinds de introductie zeker dertig variaties op dit model, veel hedendaagse horloges zonder leren bandje zijn hiervan afgeleid.

Vrouwelijk verlangen

In 1914 gebruikt Cartier voor het eerst het pantersymbool waar het bedrijf bekend om staat. Hiervoor werd een horloge zo vormgegeven dat deze de stippen van de vacht nabootste. De in 1887 in Charleroi geboren horlogeontwerpster Jeanne Toussaint maakte het symbool groot. Nadat zij in de jaren dertig bij Cartier kwam werken werd de panter op steeds meer objecten van Cartier zoals poederdozen, sigarettendozen en sieradendozen, afgebeeld. Hierbij symboliseerde de panter de vrouw als object van verlangen.

Overnames

Tot 1964 bleef het bedrijf in handen van de familie Cartier. In 1972 werd door enkele investeerders Cartier Parijs gekocht. In 1979 voegden zij ook de kantoren in Londen en Parijs aan hun portefeuille toe. In de jaren daarna kocht het bedrijf steeds meer andere juweliers en horlogemakers op en ook kwam er een eigen kunststichting – te weten de Fondation Cartier pour l’art Contemporain. In 1993 ging het bedrijf een samenwerking aan met een grote groep modemerken, zoals Piaget, Karl Lagerfeld en Hackett. Sinds 2012 is Cartier in handen van de Richemont holding waarvan de Zuid-Afrikaan Johann Rupert eigenaar is.

Beroemde dragers

De lijst van beroemdheden die sieraden van Cartier gedragen hebben is haast eindeloos. Tot deze groep kunnen wij onder andere Groot-Hertogin Maria Pavlovna van Rusland, de Belgische koningin Elizabeth, Koningin Victoria Eugenia van Spanje en de Engelse koning Eduard VII rekenen. Toch verdienen sommige namen extra aandacht. Hieronder valt bijvoorbeeld de Amerikaanse Wallis Simpson, de latere hertogin van Windsor. Simpson trouwde met Eduard VIII, die daardoor moest aftreden.

Nieuwe gebruiken

De Maharadja van Kapurthala Jagatjit Singh, die voor India bij de onderhandelingen voor de Volkerenbond aanwezig was, liet een sieraad van Cartier voor zijn tulband maken. Ook de Hollywoodster en vrouw van prins Rainier van Monaco, Grace Kelly, stond erom bekend dat zij sieraden van Cartier droeg. Toen Katherine Middleton met Prins William trouwde, droeg zij ook een tiara van Cartier. Het sieradenmerk is dus nog lang niet aan vervanging toe. Dit geld niet voor het gebruik dat prinsen die met iemand trouwen die niet van adel is geen aanspraak meer kunnen maken op de troon, want voor William is die functie nog steeds weggelegd.

Het bericht De Geschiedenis van Cartier verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/de-geschiedenis-van-cartier/feed/ 0
Brandenburger Tor: symbool voor verdeling en hereniging van Duitsland http://www.isgeschiedenis.nl/vijfentwintig-jaar-val-van-de-berlijnse-muur/brandenburger-tor-symbool-voor-verdeling-en-hereniging-van-duitsland-2/ http://www.isgeschiedenis.nl/vijfentwintig-jaar-val-van-de-berlijnse-muur/brandenburger-tor-symbool-voor-verdeling-en-hereniging-van-duitsland-2/#comments Wed, 26 Nov 2014 16:13:08 +0000 http://www.isgeschiedenis.nl/?p=64319 Jarenlang stond de Brandenburger Tor in Oost-Berlijn. Vlak achter de muur was de poort onbereikbaar. De stadspoort dateert van 1788 en vormt een van de bekendste toeristische trekpleisters van Berlijn. De Pruisische koning Frederick Willem II gaf in 1788 opdracht tot het bouwen van een nieuwe stadspoort om Berlijn beter te kunnen beschermen tegen buitenlandse... Lees verder

Het bericht Brandenburger Tor: symbool voor verdeling en hereniging van Duitsland verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
Jarenlang stond de Brandenburger Tor in Oost-Berlijn. Vlak achter de muur was de poort onbereikbaar. De stadspoort dateert van 1788 en vormt een van de bekendste toeristische trekpleisters van Berlijn.
De Pruisische koning Frederick Willem II gaf in 1788 opdracht tot het bouwen van een nieuwe stadspoort om Berlijn beter te kunnen beschermen tegen buitenlandse aanvallen. Daarnaast was hij van mening dat er een monument moest komen ter nagedachtenis van de Pruisische inval in de Nederlandse Republiek in 1787. Het Pruisische leger was toen de Republiek binnengevallen om de patriotten te verdrijven. De inval in de Nederlanden betekende het herstel van het Oranjeregime tot in 1794 onder leiding van Frankrijk de Bataafse Republiek uitgeroepen werd. Uiteindelijk was de poort, gebouwd naar een ontwerp van architect Carl Gotthard Lanhangs, in 1795 gereed.

Tweede Wereldoorlog

Bburger_Tor_1832

De Brandenburger Tor in 1832

In de Tweede Wereldoorlog raakte de Brandenburger tor ernstig beschadigd. In september 1956 werd besloten dat de poort gerestaureerd moest worden. Het beeld van een Griekse strijdwagen, dat bovenop de toren stond, was er zo slecht aan toe dat er een replica van gemaakt moest worden. Deze is vandaag de dag nog te zien. De poort stond detijds op een vreemd stuk niemandsland, tussen de beide delen van het verdeelde Duitsland in. Het is bijzonder dat, ondanks de Koude Oorlog en de toenemende spanningen tussen het communistische Oost-Duitsland en het kapitalistische Westen, inwoners uit zowel Oost- als West-Berlijn meewerkten aan het renoveren van de stadspoort.

Berlijnse muur

Tegenwoordig is de Brandenburger tor voor veel mensen een symbool voor zowel de verdeling als de hereniging van de stad Berlijn en Duitsland in het algemeen. Toen er op 13 augustus 1961 werd gestart met de bouw van de Berlijnse muur, stonden de eerste stukken van de Berlijnse muur zowat tegen de Brandenburger tor aan. Meer dan 30 jaar lang kon er daardoor niemand door de poort heen. Na 1989 werd de poort een symbool voor vrijheid en de vereniging van Duitsland, doordat het de poort de eerste plaats was waar de Berlijnse muur doorbroken werd. Uiteindelijk leidde de val van de muur tot het einde van het communistische regime en tot de vereniging van Oost- en West-Duitsland.

Vanaf 2002 is het verboden om onder de Brandenburger tor door te rijden, om schade door aanrijdingen en uitlaatgassen te voorkomen. Toch gaat het nog wel eens mis. In de vroege ochtend van 27 maart 2013 raakte een 22-jarige automobilist gewond toen hij achter het stuur in slaap viel en daardoor met zijn BMW tegen de Brandenburger tor reed. Daarbij kwamen enkele stukken zandsteen los van een van de 18e eeuwse pijlers. Of de schade die na het ongeluk van 27 maart ontstond aan een van de pijlers van de Brandenburger tor gevolgen heeft voor de stabiliteit van het gebouw zal nog onderzocht worden door experts.

Dit is een bewerking van een artikel dat eerder verscheen op IsGeschiedenis

Dit artikel is onderdeel van  een serie van vijfentwintig artikelen over de Berlijnse Muur. Dit jaar is het vijfentwintig jaar geleden dat de Berlijnse Muur viel. Ook IsGeschiedenis staat stil bij dit jubileum. Daarom publiceert IsGeschiedenis vijfentwintig items over de geschiedenis van de Berlijnse Muur.

Het bericht Brandenburger Tor: symbool voor verdeling en hereniging van Duitsland verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
http://www.isgeschiedenis.nl/vijfentwintig-jaar-val-van-de-berlijnse-muur/brandenburger-tor-symbool-voor-verdeling-en-hereniging-van-duitsland-2/feed/ 0
Ontdek de geschiedenis, lees Geschiedenis Magazine http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/ontdek-de-geschiedenis-lees-geschiedenis-magazine/ http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/ontdek-de-geschiedenis-lees-geschiedenis-magazine/#comments Wed, 26 Nov 2014 12:39:05 +0000 http://www.isgeschiedenis.nl/?p=64305 Het tijdschrift Geschiedenis Magazine trakteert je 8 x per jaar op fascinerende geschiedenis. In het januarinummer vind je onder meer de volgende artikelen: De slag bij Kerbala (680 n. Chr.) In 680 n. Chr. trok Hoessein ibn Ali, de kleinzoon van de profeet Mohammed, ten strijde tegen de Omajiadische kalief Yazid I. De legers troffen... Lees verder

Het bericht Ontdek de geschiedenis, lees Geschiedenis Magazine verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
Het tijdschrift Geschiedenis Magazine trakteert je 8 x per jaar op fascinerende geschiedenis. In het januarinummer vind je onder meer de volgende artikelen:

De slag bij Kerbala (680 n. Chr.)

In 680 n. Chr. trok Hoessein ibn Ali, de kleinzoon van de profeet Mohammed, ten strijde tegen de Omajiadische kalief Yazid I. De legers troffen elkaar bij Kerbala, 100 kilometer van Bagdad. De veldslag die volgde, dreunt nog steeds na in de geschiedenis. Ze markeert de breuk tussen Sjiieten en Soennieten.

De herontdekking van Claudius Civilis

Halverwege de 17e eeuw was De Republiek een piepjonge natie op zoek naar haar identiteit. Die zoektocht leidde tot de herontdekking van Claudius Civilis, leider van de Bataafse Opstand tegen de Romeinen. Het verhaal van de Batavieren werd een geliefd onderwerp voor schrijvers en schilders.

•     ‘Winterkoningin’ Elisabeth Stuart (1596-1662), aanjaagster van de Haagse hofcultuur
•    Franklin Roosevelt leed aan polio, maar werd zelden gefotografeerd in een rolstoel
•    Een deugdzaam, vredelievend land? Nederland op zoek naar zijn ‘verhaal’
•    Twee recent verschenen boeken betogen dat het in het interbellum ontbrak aan Amerikaans leiderschap

Nog geen abonnee? Neem vóór 7 januari een abonnement. Profiteer van de speciale aanbieding: 1 jaar Geschiedenis Magazine voor slechts € 37,50 (i.p.v. € 59,95) én 3 cadeaus!

 

 

Het bericht Ontdek de geschiedenis, lees Geschiedenis Magazine verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/ontdek-de-geschiedenis-lees-geschiedenis-magazine/feed/ 0
Urbanisering in de industriële revolutie http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/urbanisering-de-industriele-revolutie/ http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/urbanisering-de-industriele-revolutie/#comments Tue, 25 Nov 2014 23:00:10 +0000 http://www.isgeschiedenis.nl/?p=63861 De industriële revolutie markeert het ontstaan van de fabrieken. De arbeidsplaatsen die die fabrieken opleverden veroorzaakten een enorme trek naar de steden waar die fabrieken stonden. Hierdoor groeiden steden tot formaten die ongekend waren. Het leven in de grote stad betekende voor velen een grote verandering. Snelle groei van de steden De aantrekkingskracht van de... Lees verder

Het bericht Urbanisering in de industriële revolutie verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
De industriële revolutie markeert het ontstaan van de fabrieken. De arbeidsplaatsen die die fabrieken opleverden veroorzaakten een enorme trek naar de steden waar die fabrieken stonden. Hierdoor groeiden steden tot formaten die ongekend waren. Het leven in de grote stad betekende voor velen een grote verandering.
Snelle groei van de steden

De aantrekkingskracht van de fabrieken in de steden bracht zo’n grote stroom van mensen naar de stad op gang dat steden al snel uit hun voegen barstten. Aan het begin van de negentiende eeuw woonden in Groot Brittannië zeventien procent van de bevolking in een stad van twintigduizend inwoners of meer. Aan het eind van de eeuw was dat al gegroeid tot 54 procent. In die steden werd elk plekje vrije ruimte volgebouwd om mensen te kunnen huisvesten. Moestuintjes en veldjes met vee, die vroeger in veel steden nog te vinden waren, werden nu volgebouwd. In Groot Brittannië verschenen nieuwe buurten met smalle straatjes waaraan lange rijen huizen, zonder voor- achtertuin, stonden. Veel steden waren nog altijd ommuurd en alle mensen moesten binnen die muren een plekje zien te krijgen. Huizen waren overvol. In een kamer konden hele families van soms wel tien mensen wonen en uit ruimtegebrek werden ook kelders en zolders gebruikt om mensen te huisvesten.

Problemen met de hygiëne

Zo veel mensen op zo weinig ruimte leidde tot een enorm gezondheidsprobleem in de steden. Riolering was er niet of nauwelijks, in Manchester kwam het voor dat een toilet gedeeld moest worden door tweehonderd mensen. Zulke toiletten kwamen uit op beerputten en open riolen snel vol raakten en daardoor overstroomden, met alle gevolgen van dien voor hen die in een naburige kelderwoning zaten. Grote delen van de steden vormden een grote beerput. Drinkwater kwam uit een aantal waterpompen die meestal een centrale plek in een wijk hadden, of uit rivieren of grachten. Door alle vervuiling was niet gek dat dit water vaak ook zwaar vervuild was. Dat ziektes zoals cholera en tuberculose veel slachtoffers eisten mag geen wonder heten. Het gebrek aan sanitaire voorzieningen zorgde er in combinatie met slechte voedingspatronen en zware werkomstandigheden voor dat de levensverwachting in de grote steden laag was.

Betere medische zorg

In de tweede helft van de negentiende eeuw begon de situatie in de Britse steden te verbeteren. De medische kennis was dankzij mensen als Semmelweis en Pasteur flink verbeterd. Ziektes die eerst een doodvonnis betekenden, verdwenen langzaam en de levensverwachting ging omhoog dankzij de maatregelen die werden genomen. De eerste rioleringsstelsels werden aangelegd en er regeringen begonnen gezondheidswetten aan te nemen. Langzaam voltrok zich een nieuwe revolutie: de sterftecijfers gingen voor alle leeftijden van alle bevolkingsgroepen omlaag

Stadsplanning

Een groot deel van de stedelijke ellende was te wijten aan gebrekkige stadsplanning. Huizen werden gebouwd waar mogelijk was, niet waar het nuttig of veilig was. In de vroegmoderne tijd hadden steden nog veel open plekken gehad, waar mensen een moestuintje of een enkel stuk vee hielden. Met de groei van de steden waren die tuinen volgebouwd en met elkaar verbonden door donkere kronkelige straatjes waar weinig licht en frisse lucht doorheen stroomde. Parken en andere open ruimtes waren er niet of nauwelijks. Om de leefomstandigheden te verbeteren moest er gesloopt worden.

Eind negentiende eeuw verdwenen de stadsmuren, die hun militaire betekenis vaak verloren hadden, en werden vervangen door parken. Nu deze barrière verdwenen was, konden de steden ook makkelijker uitbreiden. Wijken konden ruimer worden opgezet en er kwam ruimte voor parken. In Parijs ging met het verst met de stadsvernieuwing. Onder leiding van de baron Haussmann gingen grote delen van de stad tegen de vlakte en werd de hele stad opnieuw ingedeeld. Nu was er ook ruimte om nieuwe drinkwatervoorzieningen en riolering aan te leggen. De nieuwbouw was vaak beter dan de oude bebouwing.

Samenleven in de stad

De enorme groei in de bevolkingsaantallen in de stad betekende ook een omslag in de samenlevingen. Waar het familiebedrijf binnenshuis was en de hele familie bijdroeg aan het bedrijf, werd nu buitenshuis gewerkt. Zeker de lagere arbeidersklassen kenden lange werkdagen die het gezinsleven flink overhoop haalden. De familie- en gemeenschapsbanden die op het platteland grote delen van het gezinsleven bepaalden, golden in de stad niet meer. De uitzichtloosheid van de slechtte omstandigheden zorgden ervoor dat alcoholisme veel voor kwam en dat leidde weer tot andere problemen. Het gezinsleven was alles behalve stabiel en buitenechtelijke zwangerschappen en geboorten waren talrijk. Naarmate de leefomstandigheden verbeterden, namen de problemen in het gezinsleven af. Uiteindelijk, tegen het begin van de twintigste eeuw, was het gezin een hoeksteen van de stedelijke samenleving geworden.

Het bericht Urbanisering in de industriële revolutie verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/urbanisering-de-industriele-revolutie/feed/ 0
Vrede van Fleix tussen de hugenoten en de katholieken http://www.isgeschiedenis.nl/toen/november/vrede_van_fleix_tussen_de_hugenoten_en_de_katholieken/ http://www.isgeschiedenis.nl/toen/november/vrede_van_fleix_tussen_de_hugenoten_en_de_katholieken/#comments Tue, 25 Nov 2014 23:00:07 +0000 http://www.isgeschiedenis.nl/?p=1102 Le Fleix 1580 – Een reeks godsdienstoorlogen tussen de katholieken en de hugenoten teistert Frankrijk in de zestiende eeuw. Frans, de hertog van Anjou, probeert de vrede te herstellen, zodat de Fransen gezamenlijk de Zuidelijke Nederlanden kunnen veroveren. Op 26 november maakt de vrede van Fleix een einde aan de zevende godsdienstoorlog in Frankrijk.

Het bericht Vrede van Fleix tussen de hugenoten en de katholieken verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
Le Fleix 1580 – Een reeks godsdienstoorlogen tussen de katholieken en de hugenoten teistert Frankrijk in de zestiende eeuw. Frans, de hertog van Anjou, probeert de vrede te herstellen, zodat de Fransen gezamenlijk de Zuidelijke Nederlanden kunnen veroveren. Op 26 november maakt de vrede van Fleix een einde aan de zevende godsdienstoorlog in Frankrijk.

Onder de invloed van de Reformatie nam in de zestiende eeuw in Frankrijk het aantal Protestanten toe. Met name een groot deel van de edelen bekeerde zich tot de leer van Johannes Calvijn. Zelfs het machtige huis van Bourbon sloot zich aan bij de hugenoten, zoals ze door de katholieken genoemd werden. De religieuze splitsing zorgde voor veel onrust onder de adel, maar vanwege het krachtdadig ingrijpen van de machtige koning Hendrik II werd een conflict aanvankelijk voorkomen. Dit veranderde echter toen Hendrik in 1559 overleed en opgevolgd werd door zijn 15 jarige ziekelijke zoon Frans II.

De streng-katholieke hertog François de Guise zag al snel zijn kans schoon en richtte in 1562 het bloedbad van Wassey-sur-Blaise aan, waarbij 70 protestanten om het leven kwamen. Het gevolg was een reeks godsdienstoorlogen, die af en toe tijdelijk werden onderbroken, om na een paar jaar in alle hevigheid weer los te barsten. Zelfs een huwelijk tussen de katholieke kroonprinses Margaretha van Valois met de calvinist Hendrik van Navarra kon in 1572 de vrede niet herstellen. Sterker nog, slechts een aantal dagen na de plechtigheid richtte Hendrik de Guise, de oudste zoon van Francois, een ware moordpartij aan onder de protestanten. Tijdens de Bartholomeusnacht kwamen maar liefst 20.000 hugenoten om het leven.

In 1580 werden er pogingen ondernomen om een einde te maken aan de inmiddels zevende godsdienstoorlog. Dit gebeurde met name onder invloed van Frans, de hertog van Anjou, die veel liever zag dat Frankrijk zich zou richten op de verovering van de Zuidelijke Nederlanden. Op 26 november 1580 werd daarom het verdrag van Fleix gesloten. De overeenkomst voorzag in een herstel van de vrede en bevestigde de privileges die de hugenoten al eerder toegezegd waren.

Heel lang zou de vrede echter niet standhouden, want slechts zeven jaar later brak het volgende godsdienstige conflict uit: de Drie Hendriken-oorlog (1587-1589). Pas op 13 april 1598 werd er daadwerkelijk een oplossing gevonden voor het conflict met de uitvaardiging van het Edict van Nantes door koning Hendrik IV.

Het bericht Vrede van Fleix tussen de hugenoten en de katholieken verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
http://www.isgeschiedenis.nl/toen/november/vrede_van_fleix_tussen_de_hugenoten_en_de_katholieken/feed/ 0
Utrechts Psalter genomineerd voor het Memory of the World Register http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/utrechts-psalter-genomineerd-voor-het-memory-world-register/ http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/utrechts-psalter-genomineerd-voor-het-memory-world-register/#comments Tue, 25 Nov 2014 14:09:12 +0000 http://www.isgeschiedenis.nl/?p=64290 Een oud psalmboek uit Utrecht, het Utrechts Psalter, is genomineerd voor een vermelding in het Memory of the World Register van de UNESCO. Het boek met 150 psalmen en 16 bijbelse liederen is in de negende eeuw geschreven en wordt sinds 1716 in de universiteitsbibliotheek van de Universiteit Utrecht bewaard. Het gebruik van Psalters Een... Lees verder

Het bericht Utrechts Psalter genomineerd voor het Memory of the World Register verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
Een oud psalmboek uit Utrecht, het Utrechts Psalter, is genomineerd voor een vermelding in het Memory of the World Register van de UNESCO. Het boek met 150 psalmen en 16 bijbelse liederen is in de negende eeuw geschreven en wordt sinds 1716 in de universiteitsbibliotheek van de Universiteit Utrecht bewaard.

Het gebruik van Psalters

Een psalter was een belangrijk boek in het middeleeuwse christendom. De psalmen uit het psalter vormden de kern van de acht dagelijkse koorgebeden in het klooster. Er lag daarom altijd een psalter op een lessenaar in de kerk van het klooster. Daarnaast had elke monnik een eigen psalter om te bestuderen. In privésfeer werden de boeken ook gebruikt. Er gaat een verhaal dat de Engelse koning Alfred de Grote dag en nacht een psalter bij zich had. Maar ook andere leken gebruikten psalters. Door te bidden met de hulp van een psalter probeerden de leken het vrome kloosterleven te benaderen.

Het Utrechts Psalter

UtrechtPsalterUnkFolios

De eerste pagina’s van het Utrechts Psalter

Het Utrechts Psalter is waarschijnlijk geschreven tussen 820 en 835 in Reims, in de Abdij van Hautvilliers als gift voor Lodewijk de Vrome. Wat het psalter zo bijzonder maakt zijn de 166 pentekeningen in het boek. Daarmee is het een van de meest overvloedig geïllustreerde manuscripten uit de Karolingische tijd. Meerdere tekenaars werkten aan de tekeningen, die soms doen denken aan het werk van Jeroen Bosch. De stijl surrealistisch, volgens sommigen zelfs nerveus. De gedetailleerde tekeningen waren revolutionair voor hun tijd en zouden een inspiratiebron vormen voor andere psalters.

Het psalter komt in Engeland terecht

Hoe en waarom is onbekend, maar rond het jaar 1000 kwam het psalter terecht in Canterbury. Ook daar werden de illustraties in het psalter een inspiratiebron voor andere psalters. Volgens historici werd het werk een ware trendsetter. Het Utrechts Psalter werd vaak gekopieerd. Toen de kloosterordes werden opgeheven, kwam het psalter in privéverzamelingen terecht. Het Psalter wordt in 1621 genoemd in de catalogus van verzamelaar Robert Bruce Cotton. Hij liet het werk opnieuw inbinden. Daarbij voegde hij delen van een evangelie dat in de achtste eeuw in Northumbrië was geschreven toe aan de bundel.

Het psalter gaat naar Utrecht

Wat er daarna met het Psalter gebeurde is ook niet bekend. Volgens sommigen zou Cotton het uitgeleend hebben aan een vriend, Thomas Howard. Hij moest echter vluchten voor de Engelse burgeroorlog (1642-1651). Howard zou naar de Nederlanden gevlucht zijn, waardoor het boek in de Republiek terechtkwam. Volgens anderen zou het boek van Cotton gestolen zijn en kwam het via andere wegen in de Nederlanden terecht. Vast staat, dat het boek in 1716 door de Utrechter Willem de Ridder aan de universiteitsbibliotheek in de Utrechtse Janskerk werd geschonken. Daar ontleent het Psalter zijn naam ‘Utrechts’ aan.

Het Utrechts Psalter als onderzoeksobject

In de Universiteitsbibiotheek zou het werk enigszins in de vergetelheid zijn geraakt, tot het door een professor Westwood in 1859 weer werd ‘herontdekt’. Sindsdien staat het psalter volop in de belangstelling bij wetenschappers. Van geen enkel ander manuscript zijn zoveel zogenoemde ‘facsimile’s’, replica’s, gemaakt voor onderzoek. Aan het eind van de negentiende eeuw zelfs op verzoek van de Engelse regering, die hoopte dat het Utrechts Psalter uitsluitsel kon geven in een verhit geloofsdebat. Met de onderzoeken die naar het manuscript zijn gedaan, is ook het besef gegroeid dat het psalter een waar meesterwerk is. Door de nominatie voor het UNESCO Memory of the World Register wordt dat nog eens onderstreept.

Het manuscript is voor iedereen te bekijken via de website van de universiteitsbibliotheek van de Universiteit Utrecht. Of het werk ook daadwerkelijk op de lijst van de UNESCO terecht komt, wordt in 2015 bekend gemaakt.

 

Het bericht Utrechts Psalter genomineerd voor het Memory of the World Register verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/utrechts-psalter-genomineerd-voor-het-memory-world-register/feed/ 0
Het verdrag van Granada 1491 http://www.isgeschiedenis.nl/toen/november/het-verdrag-van-granada-1491/ http://www.isgeschiedenis.nl/toen/november/het-verdrag-van-granada-1491/#comments Mon, 24 Nov 2014 23:00:58 +0000 http://www.isgeschiedenis.nl/?p=64070 Op 25 november 1491 sloten sultan Boabdil en de Spaanse koning en koningin Ferdinand en Isabella een verdrag waarin de overgave van de stad Granada werd vastgelegd. Het verdrag leidde tot het eind van het islamitische rijk op het schiereiland. Ferdinand en Isabella voltooiden hiermee de Reconquista. Isabella en Ferdinand Isabella van Castilië en Ferdinand... Lees verder

Het bericht Het verdrag van Granada 1491 verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
Op 25 november 1491 sloten sultan Boabdil en de Spaanse koning en koningin Ferdinand en Isabella een verdrag waarin de overgave van de stad Granada werd vastgelegd. Het verdrag leidde tot het eind van het islamitische rijk op het schiereiland. Ferdinand en Isabella voltooiden hiermee de Reconquista.

Isabella en Ferdinand

Isabella van Castilië en Ferdinand van Aragon trouwden op achttien oktober 1469. Door hun huwelijk kwamen de twee onafhankelijke koninkrijken Aragon en Castilië min of meer onder een bestuur terecht. Beiden waren streng katholiek en streefden een volledig katholiek Iberisch schiereiland na.

Het laatste islamitische rijk op het Iberisch Schiereiland

Het sultanaat Granada bestond sinds de 13e eeuw. Het was het restant van de grote islamitische rijken die eens in op het Iberisch schiereiland lagen. Sinds de 13e eeuw kende Granada een relatieve vrede met de andere -christelijke- koninkrijken op het Iberisch schiereiland. Het sultanaat betekende voor de christelijke koninkrijken een vrije bron van inkomsten. Volgens een verdrag uit 1238 was Granada nog schatplichtig aan Castilië. Die plicht werd voldaan met goud dat werd doorgevoerd uit Noord-Afrika. Als de relaties tussen de christelijke koninkrijken en en Granada te veel onder druk kwamen te staan, zou dat ook het einde betekenen van de toevoer van goud.

De oorlog begint in 1482

In de vijftiende eeuw begon de opinie te veranderen. De heerschappij van Isabella en Ferdinand was discutabel. Isabella was in Castilië aan de macht gekomen na twee burgeroorlogen met haar halfbroer. Zij en Ferdinand moesten op zoek naar een manier om eensgezindheid te creëren onder de oorlogszuchtige Spaanse adel. Het islamitische rijk bood uitkomst. Een aanval van het sultanaat  op een stadje aan de grens bood in 1482 een aanleiding voor een oorlog.

Burgeroorlog in Granada

Hoewel Granada het eerst had toegeslagen, nam het leger van Ferdinand en Isabella al snel het initiatief over. Ferdinand zelf voerde de troepen aan en gaf het veroverde gebied niet meer prijs. De islamitische legers konden nog wel voorkomen dat de Spaanse troepen de stad Loja innamen. Daarna ging het snel mis voor het sultanaat. Boabdil, de zoon van de heersende sultan, kwam tegen zijn vader in opstand en kroonde zichzelf tot koning van Granada. Naast de oorlog met Ferdinand en Aragon was het sultanaat nu ook in een burgeroorlog verwikkeld.

Spaanse overwinning

Boabdil werd echter al snel gevangen genomen door de legers van Ferdinand en Isabella. Ferdinand wilde de burgeroorlog in Granada in zijn voordeel gebruiken. Hij zorgde ervoor dat Boabdil min of meer een vazal van hem werd en liet Boabdil op die manier voor zich vechten. Daarmee was de oorlog eigenlijk beslist. In de jaren die volgden viel stad na stad in handen van Isabella en Ferdinand. Een gunstige bijkomstigheid voor Ferdinand en Isabella was dat de handel met Afrika weinig onder de oorlog leed. Voor het sultanaat was  de oorlog echter rampzalig. Door het verlies van grondgebied liepen grote handelsroutes niet meer door het sultanaat, wat een grote inkomstenderving betekende.

In 1490 echter, keerde Boabdil zich tegen Ferdinand. Zijn positie was echter bij voorbaat al te zwak om het lang tegen de succesvolle koning en koningin uit te kunnen houden. Hij zocht hulp bij andere islamitische rijken, maar de hulp bleef uit. In 1491 begon het beleg van de stad Granada, dat acht maanden duurde. Op 25 november werd een verdrag overeengekomen dat de overgave van de stad regelde. Op 2 januari 1492 zou de stad definitief in handen van Ferdinand en Isabella vallen.

Nasleep

De val van het laatste islamitische rijk betekende een grote overwinning voor Isabella en Ferdinand. Door de voltooiing van de reconquista waren zij de voorgangers in de strijd tegen de islamitische rijken geworden. De overwinning leverde hen daarom ook de titel van Katholieke Koningen op. Het verdrag dat de overgave regelde, was mild voor de verliezers. Echter, nog in 1492 voerden de Katholieke Koningen het Decreto de la Alhambra uit, waarin iedereen gedwongen werd of katholiek te worden, of het rijk van Ferdinand en Isabella te verlaten.

Het bericht Het verdrag van Granada 1491 verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
http://www.isgeschiedenis.nl/toen/november/het-verdrag-van-granada-1491/feed/ 0
De neolithische revolutie: van jagers naar boeren http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/de-neolithische-revolutie-van-jagers-naar-boeren/ http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/de-neolithische-revolutie-van-jagers-naar-boeren/#comments Mon, 24 Nov 2014 23:00:07 +0000 http://www.isgeschiedenis.nl/?p=63676 Een revolutie duidt een korte periode aan waarin plotselinge veranderingen in de samenleving optreden. Dit is eigenlijk absoluut niet het geval met de zogenaamde neolithische revolutie. Tussen ongeveer 8000 en 3500 v.Chr. schakelden veel jagers en verzamelaarsgroepen over op landbouw. Het gaat hierbij dus om een zeer lange periode. Toch vond de Australische archeoloog Vere... Lees verder

Het bericht De neolithische revolutie: van jagers naar boeren verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
Een revolutie duidt een korte periode aan waarin plotselinge veranderingen in de samenleving optreden. Dit is eigenlijk absoluut niet het geval met de zogenaamde neolithische revolutie. Tussen ongeveer 8000 en 3500 v.Chr. schakelden veel jagers en verzamelaarsgroepen over op landbouw. Het gaat hierbij dus om een zeer lange periode. Toch vond de Australische archeoloog Vere Gordon Childe (14 april 1892 – 19 oktober 1957) dat we hier konden spreken van een revolutie.

Laatste IJstijd

Er zijn veel theorieën over het ontstaan van de landbouwrevolutie. Voor de neolithische revolutie leefden alle mensen als nomaden. Niemand bleef langer dan een paar maanden op dezelfde plek. Veel jagers en verzamelaars begrepen al wel goed dat bepaalde gewassen zeer geschikt waren om te eten en kwamen er waarschijnlijk achter hoe deze planten groeiden doordat op bepaalde plekken waar zij vaker in een jaar terugkeerden plotseling bepaalde gewassen groeiden die ze zelf hadden gegeten. Vaak wordt het einde van de laatste ijstijd rond 10.000 v.Chr. gezien als de belangrijkste aanjager van de neolithische revolutie. Door het opwarmen van de aarde verhuisden verschillende diersoorten naar andere plekken op de wereld. Planten die belangrijke vruchten en zaden droegen voor de jagers en verzamelaars verhuisden langzaam mee. Ook mensen werden daardoor gedwongen nieuwe gebieden op te zoeken.

Vruchtbare halve maan

De landbouwrevolutie vond als eerst plaats op plekken waar het klimaat het gunstigst was en waar de meeste voedselbronnen te vinden waren. Een belangrijke plek daarbij was de vruchtbare halve maan. Het gaat hierbij om een gebied in het Midden-Oosten tussen de Eufraat en de Tigris en Egypte. Dit gebied was door de regelmatige regenval zeer geschikt voor landbouw en bovendien kwamen er van oorsprong veel gewassen voor die voor domesticatie geschikt waren. Door het redelijk droge klimaat groeiden er namelijk veel verschillende grassoorten, waaruit men verschillende graansoorten kon door ontwikkelen. Akkergrond werd als eerst in de heuvels rond riviervalleien bewerkt. Ook in China de Indusvallei en Midden-Amerika vonden al vroeg dergelijke revoluties plaats.

Veranderingen in de samenleving

Binnen landbouwgemeenschappen ontstond een steeds sterkere hiërarchische samenleving. Omdat niet iedereen zich meer met het verzamelen van voedsel bezig hoefde te houden ontstonden losse beroepen. Wie zich alleen richtte op bijvoorbeeld het hoeden van schapen, kon zijn surplus ruilen met de graanboer. Andere konden het zich permitteren alleen voor de veiligheid van de groep te zorgen. Omdat de groep nu niet meer rondtrok werd het belang van bezit ook groter. Door een sterke bevolkingsgroei werd het steeds belangrijker om de samenlevende mensen in het gareel te houden. Om voorraden bij te houden moest een systeem ontwikkeld worden. Dit leidde uiteindelijk tot een primitief schrift.

Kameelnomaden

Domesticatie van dieren en gewassen bracht ook het leven aan nieuwe nomadische samenlevingen. In droge gebieden waar men tot kort daarvoor nog geen bestaan op kon bouwen, bood het hebben van een veestapel uitkomst. Met de veestapel was het mogelijk van bron naar bron te trekken. Deze nomaden waren aangewezen op de landbouwers voor een gevarieerd voedselaanbod. Door het zware leven in de woestijn vormden zij, door hun militaire bekwaamheid, echter ook vaak een bedreiging voor boerensamenlevingen. Soms wisten zij de macht in de steden over te nemen. Arabische kameelnomaden waren op deze manier bijvoorbeeld verantwoordelijk voor de verspreiding van de Islamitische beschaving.

Het bericht De neolithische revolutie: van jagers naar boeren verscheen eerst op IsGeschiedenis.

]]>
http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/de-neolithische-revolutie-van-jagers-naar-boeren/feed/ 0