Waar komen de spreekwoorden en gezegden in de Nederlandse taal vandaan? Er zijn veel voorbeelden van uitdrukkingen met een historische achtergrond. In de rubriek ‘Historische uitdrukkingen’ worden een aantal van deze uitdrukkingen op rij gezet en de historische achtergrond geschetst.

Herkomst van ‘iemand links laten liggen’

Herkomst van ‘iemand links laten liggen’

Wanneer je geen aandacht besteedt aan iemand kun je dit in het Nederlands uitdrukken door te zeggen dat je hem ‘links laat liggen’. Als je naar deze uitdrukking kijkt, kun je zien dat ‘links’ hier als een negatief woord wordt gebruikt. Maar waarom is dat zo? Lees verder

Achtergrond van ‘de draak met iets steken’

Achtergrond van 'de draak met iets steken'

Wanneer je iets belachelijk maakt kun je dit uitdrukken door te zeggen dat je ‘er de draak mee steekt’. Deze uitdrukking wordt al eeuwen gebruikt in het Nederlands en vindt haar oorsprong in een oude legende, die van Sint-Joris en de draak. Lees verder

Herkomst van ‘ergens lak aan hebben’

Herkomst van 'ergens lak aan hebben'

Wanneer iets je weinig kan schelen, zijn er in het Nederlands veel verschillende manieren om dit uit te drukken. Een bekende uitdrukking met deze betekenis is dat je ‘ergens lak aan hebt’. Maar om wat voor soort lak gaat het hier eigenlijk en waar komt deze uitdrukking vandaan? Lees verder

Oorsprong van ‘een veeg uit de pan krijgen’

Oorsprong van 'een veeg uit de pan krijgen'

Wanneer je van iemand op je kop krijgt, kun je dit uitdrukken door te zeggen dat je ‘een veeg uit de pan krijgt’. Deze uitdrukking is algemeen bekend in het Nederlands en bestaat al honderden jaren, maar waar komt de zegswijze eigenlijk vandaan? Lees verder

Herkomst van ‘wat een poespas’

Herkomst van 'wat een poespas'

Als je vindt dat ergens onnodig veel gedoe bij komt kijken of als iets een te ingewikkelde vertoning wordt, kun je stellen dat er sprake is van ‘poespas’. Dit woord bestaat al sinds de 17e eeuw in het Nederlands, maar waarom wordt te veel gedoe eigenlijk zo genoemd? Lees verder

Herkomst van ‘tegen de lamp lopen’

    24 februari
Herkomst van 'tegen de lamp lopen'

Wanneer je ergens mee betrapt bent, kun je zeggen dat je ‘tegen de lamp bent gelopen’. Deze uitdrukking wordt bijvoorbeeld gebruikt wanneer je door de politie gesnapt wordt. ‘Tegen de lamp lopen’ wordt al sinds het begin van de 20e eeuw gebruikt in het Nederlands. Lees verder

Oorsprong van ‘een rib uit mijn lijf’

    17 februari
Oorsprong van 'een rib uit mijn lijf'

Wanneer je iets heel duurs hebt gekocht en je dit financieel eigenlijk niet goed kon veroorloven, kun je zeggen dat de aankoop ‘een rib uit je lijf was’. Deze uitdrukking wordt al eeuwen gebruikt in de Nederlandse taal en heeft te maken met een verhaal dat al bestaat sinds voor het begin van onze jaartelling. Lees verder

Herkomst van ‘een scheve schaats rijden’

    10 februari
Herkomst van 'een scheve schaats rijden'

Wanneer iemand iets doet wat niet volgens de regels is of wat door mensen wordt afgekeurd, kun je dit uitdrukken door te stellen dat diegene ‘een scheve schaats rijdt’. Deze zegswijze wordt in het Nederlands vooral toegepast als iemand vreemdgaat. Maar waar komt de uitdrukking eigenlijk vandaan? Lees verder

Oorsprong van ‘het spits afbijten’

    3 februari
Oorsprong van ‘het spits afbijten’

Wanneer je je als eerste blootstelt aan gevaar of ergens als eerste aan begint en het daarmee gemakkelijker maakt voor de mensen na jou, kun je zeggen dat je ‘het spits afbijt’. Maar over wat voor spits gaat het hier en waarom is het bij deze uitdrukking oorspronkelijk ‘het spits’ en niet ‘de spits’? Lees verder

Achtergrond van ‘een huishouden van Jan Steen’

    28 januari
Achtergrond van 'een huishouden van Jan Steen'

Wanneer je vindt dat iemand een rotzooi van zijn huis of huiskamer heeft gemaakt, kun je dit uitdrukken door te zeggen: ‘Het lijkt hier wel een huishouden van Jan Steen.’ Deze uitdrukking bestaat waarschijnlijk al sinds de 17e eeuw en heeft, niet geheel verrassend, te maken met de bekende Nederlandse schilder Jan Steen, die leefde van 1625 tot 1679. Lees verder

Achtergrond van ‘advocaat van de duivel spelen’

    20 januari
Achtergrond van ‘advocaat van de duivel spelen’

Wanneer je in een discussie een negatief standpunt inneemt waar je eigenlijk niet achter staat, kun je zeggen dat je ‘advocaat van de duivel speelt’. Dit wordt vooral gedaan om te kijken of het tegenovergestelde standpunt in de discussie voldoende onderbouwd kan worden. Maar waar komt ‘advocaat van de duivel spelen’ eigenlijk vandaan? Lees verder

Historische achtergrond van ‘zijn handen in onschuld wassen’

    13 januari
Historische achtergrond van ‘zijn handen in onschuld wassen’

Wanneer iemand beweert onschuldig te zijn en alle verantwoordelijkheid voor iets van zich afschuift, kan diegene dit uitdrukken door te stellen dat hij ‘zijn handen in onschuld wast’. Deze uitdrukking bestaat al sinds mensenheugenis en wordt nog steeds veel gebruikt. Maar wat heeft het wassen van je handen te maken met het bepleiten van je onschuld? Lees verder

Oorsprong van ‘iemand op stang jagen’

Oorsprong van 'iemand op stang jagen'

Wanneer je iemand boos maakt, kun je zeggen dat je ‘iemand op stang jaagt’. Dit is één van de vele uitdrukkingen met het werkwoord ‘jagen’ erin die een dergelijke betekenis heeft. Een andere manier om eigenlijk hetzelfde te zeggen is dat je ‘iemand op de kast jaagt’. Maar waarom een kast, en over wat voor stang hebben we het dan? Lees verder

Herkomst van ‘de kluts kwijt zijn’

    23 december
Herkomst van 'de kluts kwijt zijn'

Wanneer iemand in de war is of niet meer weet wat hij moet doen, kun je zeggen dat hij ‘de kluts kwijt is’. Deze uitdrukking wordt veel gebruikt in het Nederlands en bestaat in ieder geval al sinds de 19e eeuw. Maar over welke kluts gaat het dan, en waarom zeggen we dat iemand deze kwijt is? Lees verder

Oorsprong van ‘geld over de balk smijten’

    16 december
Oorsprong van 'geld over de balk smijten'

Als iemand ‘geld over de balk smijt’ betekent dit dat hij slecht met geld om kan gaan en het onnodig uitgeeft. Iedereen kent dit gezegde wel, maar wat heeft een balk eigenlijk te maken met het verspillen van geld? Lees verder

Oorsprong van ‘met Sint-juttemis’

    9 december
Oorsprong van ‘met Sint-juttemis’

Als je wil zeggen dat iets nooit gaat gebeuren, kun je dit uitdrukken met de uitspraak ‘wachten tot Sint-juttemis’. De term ‘Sint-juttemis’ als synoniem voor ‘nooit’ wordt voor het eerst teruggevonden in de 16e eeuw. Maar waar komt deze zegswijze eigenlijk vandaan en bestaat er überhaupt een Sint-juttemis? Lees verder