De middeleeuwen is de benaming voor het tijdvak uit de Westerse geschiedenis tussen het einde van de oudheid en het begin van de vroegmoderne tijd. Hoewel er onder historici onenigheid bestaat over de precieze afbakening van de periode, worden de middeleeuwen traditioneel gesitueerd tussen de 5en de 15e eeuw.

Oorsprong van ‘een blauwe maandag’

    13 mei 2013
Huisvrouw en kinderen verven wol (Bron: Nationaal Archief)

Wanneer je wil uitdrukken dat iemand iets maar voor een korte periode gedaan heeft, kun je stellen dat iemand iets ‘een blauwe maandag’ gedaan heeft. Deze uitdrukking bestaat al lang in de Nederlandse taal. Taalkundigen zijn het niet eens over de herkomst ervan zodat er veel verschillende theorieën de ronde doen. Lees verder

Share

Oudste recepten uit de middeleeuwen ontdekt

             18 april 2013
Een stel maakt gevogelte klaar aan het spit in 1432. Bron: Wikimedia Commons

Een groep Britse wetenschappers heeft nieuwe middeleeuwse recepten ontdekt die meer dan 150 jaar ouder blijken te zijn dan de tot dan toe oudst bekende recepten. Het gaat om meerdere instructies uit de eerste helft van de 12e eeuw voor het klaarmaken van sauzen die samen met schapenvlees, varkensvlees, kip en eend gegeten werden. Lees verder

Share

18 april jarig: Lucrezia Borgia

    18 april 2013
18 april jarig: Lucrezia Borgia. Bron: Wikimedia Commons

Lucrezia Borgia was de onwettige dochter van Paus Alexander VI en zijn minnares Vannozza Cattanei. Destijds werd er veel gerept over incestueuze handelingen van Borgia met haar vader en broer. Waarschijnlijk zijn deze verhalen door tijdgenoten aangedikt vanwege de beroemdheid en macht van de familie Borgia. Lucrezia Borgia werd geboren op 18 april 1480 het Italiaanse Subiaco.   Lees verder

Share

6 april jarig: Rafaël Santi

    6 april 2013
Zelfportret van Rafaël Santi, 1506. Bron: Wikimedia Commons

Rafaël Santi (of: Sanzio) is naast Leonardo da Vinci en Michelangelo Buonarotti een van de beroemdste meesters van de Italiaanse Renaissance-schilderkunst. Hij stond bekend als vriendelijk en charmant en had naar eigen zeggen ‘tijdens het schilderen een gevoel van honger naar mooie vrouwen.’ Rafaël Santi werd geboren op 6 april 1483 in de Italiaanse stad Urbino. Lees verder

Share

Introductie van het kanon in de oorlogsvoering

       31 maart 2013
Oudste Europese afbeelding van een kanon, 1326. Bron: Wikimedia Commons

Het kanon werd zeker niet op één plaats tegelijk uitgevonden. In de 13e en 14e eeuw werd er in verschillende werelddelen geëxperimenteerd met buskruit, kogels en ijzeren buizen om een krachtig oorlogswapen te ontwikkelen. De succesvolle introductie van het kanon bracht grote veranderingen met zich mee en wordt beschouwd als een van de uitvindingen die de overgang van middeleeuwen naar vroegmoderne tijd markeert. Lees verder

Share

Discussie over Lijkwade van Turijn laait opnieuw op

       29 maart 2013
12e eeuwse tekening van de begrafenis van Jezus. Het kleed waarop hij ligt vertoont opvallende overeenkomsten met de Lijkwade van Turijn. Bron: Wikimedia Commons

Italiaanse onderzoekers maakten deze week bekend dat de ‘Lijkwade van Turijn’ niet te snel afgeschreven moet worden als een middeleeuwse replica. De wetenschappers concluderen dat ‘het kleed wel degelijk ouder is dan duizend jaar’. Deze nieuwe conclusie haakt in op een discussie die sinds de ontdekking van het doek in Frankrijk in de 14e eeuw gaande is. Lees verder

Share

Thomas van Aquino als christelijke Aristoteles

       28 maart 2013
Thomas van Aquino (Wikimedia)

De pogingen van onder meer Augustinus en Anselmus om filosofie en religie nader tot elkaar te brengen, vond vanaf de 12e eeuw navolging in de zogeheten Scholastiek (circa 1200-1350). In deze periode ontstond bovendien een hernieuwde interesse in het werk van Aristoteles. Zo beweerde de 13e-eeuwse theoloog en filosoof Thomas van Aquino dat hij met behulp van Aristoteles het bestaan van God kon aantonen. Lees verder

Share

27 maart jarig: Robert II van Frankrijk

    27 maart 2013
Robert II de Vrome, Koning van Frankrijk. Bron: Wikimedia Commons

Robert II van Frankrijk was op jonge leeftijd al op politiek en religieus gebied actief. Ondanks onenigheid met de paus over een echtscheiding en een huwelijk, was hij een toegewijd katholiek en droeg hij de bijnaam ‘de Vrome’. Robert II van Frankrijk werd geboren op 27 maart 972 in Orléans. Lees verder

Share

Visie op de geschiedenis van de bril

       24 maart 2013
Oudst bekende schilderij met brildrager. 1352. Bron: Wikimedia Commons.

Sinds de ontwikkeling van de bril, een optisch instrument dat afwijkingen aan het menselijk oog corrigeert, ziet de wereld er voor veel mensen een stuk helderder uit. Door de eeuwen heen is er op allerlei uiteenlopende manieren geprobeerd om met behulp van glas en edelstenen het menselijk gezichtsvermogen te verbeteren. Lees verder

Share

Anselmus en zijn ‘ontologisch godsbewijs’

       21 maart 2013
Anselmus van Canterbury (Wikimedia)

In de eeuwen nadat Augustinus (354-430) had gezocht naar een verzoening tussen geloof en rede, vond er een intellectuele en culturele teloorgang plaats in het politiek instabiele Europa. Vanaf de 8e eeuw trad een herstel in en werden langzaam maar zeker de oude grote denkers ‘herontdekt’. Tijdens de ‘12e-eeuwse Renaissance’ deden filosofen nieuwe pogingen om theologische vraagstukken op een rationele manier te doorgronden. Anselmus was één van hen. Lees verder

Share

Totstandkoming van de boekdrukkunst

       17 maart 2013
Drukken met een 15e eeuwse boekdrukpers. Tekening uit 1877. Bron: Wikimedia Commons

Voorafgaand aan de uitvinding van de boekdrukkunst werden teksten vermenigvuldigd door ze handmatig over te schrijven. In de middeleeuwen hielden zogeheten kopiisten, vaak kloosterlingen, zich maandenlang achtereen bezig met het handmatig ‘kopiëren’ van boeken. De uitvinding van de boekdrukpers in de 15e eeuw ontketende een revolutie in de verspreiding van kennis en ideeën.

Lees verder

Share

Augustinus en de relatie tussen geloof en rede

       14 maart 2013
Benozzo Gozzoli, St Augustine Reading the Epistle of St Paul (Wikimedia)

Waar Socrates, Plato en Aristoteles kenmerkend waren voor de klassieke Griekse filosofie, vormde Augustinus (354-430 na Christus) als filosoof de belichaming van de overgang van de oudheid naar de middeleeuwen. In de eeuwen voorafgaand aan Augustinus had zich een fundamentele ontwikkeling voorgedaan: de opkomst van het christendom. ‘Kerkvader’ Augustinus streefde in zijn denken naar een verzoening tussen geloof en rede. Hoe pakte hij dit aan? Lees verder

Share

Ontstaan van het magnetische kompas

       10 maart 2013
Middeleeuwse schepen met een kompas aan boord. Bron: Wikimedia Commons.

Sinds de uitvinding van satellietnavigatie en de TomTom is het kompas in onbruik geraakt. Toch was deze uitvinding eeuwenlang onmisbaar voor de navigatie ter land, ter zee en in de lucht. Het kompas wordt vaak onterecht bestempeld als een Europese uitvinding. In werkelijkheid hebben we dit navigatiehulpmiddel te danken aan de Chinezen, die al ver voor onze jaartelling een kompas gebruikten. Lees verder

Share

9 maart jarig: Amerigo Vespucci

    9 maart 2013
Amerigo Vespucci. (Bron: Wikimedia Commons)

Amerigo Vespucci was een Italiaanse ontdekkingsreiziger die beroemd is geworden vanwege de gedetailleerde beschrijvingen van zijn ontdekkingsreizen naar de Nieuwe Wereld. Niet alleen het continent Amerika is naar hem vernoemd, ook het paard van Sinterklaas dankt zijn voornaam aan de avonturier. Amerigo Vespucci werd geboren op 9 maart 1454 in Florence. Lees verder

Share

Koning Richard III was geen psychopaat

       7 maart 2013
Koning Richard III. Bron: Wikimedia Commons

Psychologen van de Universiteit van Leicester hebben een poging gedaan een psychoanalyse te maken van de 528 jaar geleden overleden Engelse Koning Richard III, wiens lichaam recent in Leicester onder een parkeerplaats werd gevonden. Na zijn overlijden werd Richard III behoorlijk slecht afgeschilderd door zijn opvolgers en tegenstanders. Ook Shakespeare zette in zijn theaterstukken de Engelse koning neer als een psychopaat. Lees verder

Share

Geschiedenis van de spiegel

       3 maart 2013
Een vrouw maakt zich op voor de spiegel, 1963. (Bron: Nationaal Archief)

‘Spiegeltje, spiegeltje aan de wand, wie is de mooiste van het land?’. Het overbekende zinnetje uit Sneeuwwitje is tekenend voor de manier waarop we de spiegel gebruiken. Sommige mensen kijken er maar al te graag in, andere mijden hun spiegelbeeld zoveel mogelijk. Hoewel de spiegel in de huidige gedaante nog niet zo lang bestaat, kijkt de mens al duizenden jaren naar zijn spiegelbeeld. Lees verder

Share