Over de schouder van de vorst

Nederland is dit jaar 200 jaar een koninkrijk. Maar het is een koninkrijk met een lang republikeins verleden. Hoeveel is daarvan overgeleverd? Welke republikeinse sporen zijn er te vinden in gebouwen, liedjes en gebruiken? Deze keer: hoe een patriotse baron meekijkt met de troonrede.

Lees verder

Voor- en nadelen van een impressionistische geschiedschrijving

Het gebeurt niet vaak dat een auteur een bijna complete geschiedenis van Europa durft te schrijven. De Noorse schrijver Karsten Alnaes geeft met zijn overzichtswerk een levendig portret van het continent, op een manier die momenteel sterk van zich doet spreken: narratief, inlevend en met veel aandacht voor het alledaagse leven. Er is ook een schaduwzijde: samenhang en synthese ontbreken en de tijd als ordenend beginsel lijkt opgeheven. Lees verder

Albanië’s omgang met zijn geschiedenis

Het armste en meest radicaal-communistische land van Europa – zo stond Albanië tot de omwenteling in 1989 bekend. Het communistische bewind is inmiddels verdwenen, maar het land geldt nog altijd als arm en corrupt. Frits Kat, medewerker van Geschiedenis Magazine, bezocht met een collega-geschiedenisleraar het land en ging op zoek naar sporen van het recente verleden. Lees verder

Het Tetschener Altaar van Caspar David Friedrich

Na de Verlichting en de Franse Revolutie ontstond er een nieuwe kunstopvatting waar ook de kerk – eeuwenlang de grootste kunstopdrachtgever – mee te maken kreeg. In toenemende mate wenste de kunstenaar autonoom te zijn. Voorgeschreven iconografische modellen en dienstbaarheid waren uit den boze. Kernstuk in deze ontwikkeling is het Tetschener Altaar van Caspar David Friedrich (1774-1840). Lees verder

Zingen over de liefde in de 17e eeuw

Hedendaagse discussies over wat aanstootgevend of pornografisch is, gaan vrijwel altijd over beelden. In de 17de eeuw werden vergelijkbare discussies gevoerd, maar dan over liedjes. In de Gouden Eeuw werd veel gezongen, vooral over liefde. Wat wel en niet door de beugel kon verschoof in de tijd. Was men begin 17de eeuw liberaal, aan het eind ervan groeide het verzet tegen ‘ontuchtige liedjes’ die de jeugd, ‘die meest tot geile en onbeschofte dartelheden genegen is’, bedierven. Lees verder

De Italiaanse premier Silvio Berlusconi is er door een maffia-spijtoptant van beschuldigd met de maffia samen te werken. Dit is opmerkelijk omdat onder zijn regering de ‘mannen van eer’ juist veel harder worden aangepakt, vergelijkbaar met Mussolini in de jaren 1920-1930. Lijkt Berlusconi dan toch meer op zijn voorganger Giulio Andreotti, van wie bewezen is dat hij de maffia steunde? Een terugblik op de anderhalve eeuw durende relatie tussen overheid en maffia. Lees verder

Een geschiedenis van het vegetarisme in Nederland

Nederland telt zo’n half miljoen vegetariërs, vleesvervangers rukken op en zelfs gourmets als Johannes van Dam noemen zichzelf ‘demi-veg’. Toch heeft het lang geduurd voordat vegetarisme een geaccepteerd verschijnsel werd. Eind 19de eeuw vond men het idee geen vlees te willen eten nog ronduit bizar: ‘verbeeld u, geen baars, geen biefstuk, geen kippen.’ Lees verder

Genesis van de moderniteit: de jaren 1900-1914

Machines, vrouwen, snelheid en seks. Dit waren volgens de Duitse historicus en journalist Philipp Blom de drijvende krachten achter de grote veranderingen in de beginjaren van de 20ste eeuw. Met zijn nieuwe boek De duizelingwekkende jaren, Europa 1900-1914 wil hij aantonen dat de belle époque geen melancholiek sluitstuk was van een lange 19de eeuw, maar het enerverende begin van de moderne tijd. Lees verder

Het Nederlands Scheepvaartmuseum kocht onlangs een schilderij van Ludolf Backhuysen. De voorstelling, het oorlogsschip Vrijheid op het IJ voor Amsterdam, is een schitterende illustratie van de maritieme bewapeningswedloop waarin ons land kort na 1650 was verwikkeld. Het vestigt bovendien de aandacht op de rol die de stad Amsterdam daarin speelde. Lees verder

Dictators als Saddam Hoessein en Slobodan Milosevic staan momenteel terecht voor een (internationaal) tribunaal. Dit is bijzonder maar niet uniek: al in de 17de eeuw werd in Engeland koning Karel I als tiran berecht. Sinds de Neurenbergse processen in 1945-1946 is het wel eenvoudiger geworden verantwoordelijken te vervolgen voor misdaden tegen de eigen bevolking. Een historisch overzicht van tirannen voor het tribunaal. Lees verder

Tijdens de Eerste Wereldoorlog had de Britse filosoof en wiskundige Bertrand Russell de reputatie een vurig pacifist te zijn. Dit bleef hij zijn hele leven, al was hij daarin ook ‘pragmatisch’. Zo steunde hij de geallieerde strijd tegen de nazi’s en bepleitte hij in 1947 zelfs een preventieve oorlog tegen de Sovjet-Unie. Lees verder

Van Anton Mussert, oprichter en leider van de Nationaal-Socialistische Beweging (nsb), bestaat een opvallend mild beeld. Historici schilderen hem vaak af als een typische Nederlandse kleinburger: naïef, onhandig, zonder echte leiderscapaciteiten. Wie zijn karakter bestudeert tijdens zijn vroege jaren, als beginnend ingenieur, krijgt echter een andere indruk. Opvallend zijn zijn felheid en ambitie. Lees verder

Zijn er buiten Nieuw Nederland nog andere Hollandse invloeden aan te wijzen in de vroege Amerikaanse geschiedenis? Men heeft wel een Hollandse voetafdruk gezien in de eerste kolonie in New England, die gesticht is door de Pilgrims. Voor zij in 1620 naar Amerika vertrokken, woonden zij lange tijd in Leiden. Lees verder

De oorlog is bijna drie generaties geleden. We bevinden ons op een breukvlak tussen geschiedenis en herinnering. ‘De laatste overlevenden van de holocaust en van de verdrijving van het Europese jodendom zullen spoedig zijn verstomd.’ Is dat de reden voor de stroom aan publicaties met memoires over die tijd? Lees verder

Politieke strijd rond de oprichting van de Koninklijke Akademie van Wetenschappen

Als auteur van de grondwet van 1848, en daarmee grondlegger van de Nederlandse staat, heeft de staatsman Johan Rudolf Thorbecke nog altijd een heel goede naam. Die reputatie is verdiend, maar ook eenzijdig. Voor de kunst en de cultuur in Nederland waren de jaren dat Thorbecke aan het bewind was, een heel magere periode. Hij bekommerde zich niet om het lot van kunstenaars, liet musea verslonzen en bezuinigde op wetenschap. Serieuze tegenstand had hij niet. Alleen vertegenwoordigers van de wetenschap vochten terug. Lees verder

Kenmerkend voor de politiek in Europa in het interbellum waren de massabijeenkomsten. In Nederland was dat niet anders. Alleen waren hier niet communisten of fascisten toonaangevend, maar sociaal-democraten. De leiding van de SDAP zag grootschalige manifestaties als hét instrument om zich te laten gelden én om greep op de aanhang te krijgen. Lees verder