Gustave Courbet en zijn 'l'Origine du Monde'
Tweet about this on TwitterShare on Facebook0Share on Google+0Pin on Pinterest0Email this to someone

Volgens het weekblad Paris Match is door kunstkenners vastgesteld dat Gustave Courbet’s wereldberoemde schilderij l’Origine du Monde mogelijk ‘slechts’ een uitsnede is van een groter geheel. De verrassende aanname is gebaseerd op de vondst van een schilderij van een vrouwelijk gelaat, waarvan wordt vermoed dat het oorspronkelijk toebehoorde aan het lichaam van l’Origine du Monde. Als het waar is, verliest Courbet’s schilderij zijn revolutionaire waarde.

De Franse kunstschilder Gustave Courbet (1819-1871) was een boerenzoon afkomstig uit Ornans, die zijn leven wijdde aan de schilderkunst na een mislukte rechtenstudie in Parijs. Hij was kort in de leer bij academieschilder Charles Steuben en bemachtigde een atelier in het Parijse Quartier Latin. Courbet zette zich af tegen de gangbare romantische en classicistische kunststromingen en profileerde zichzelf als een realistisch schilder. Op de voor hem typerende grote schilderdoeken legde hij alledaagse, ‘onbeduidende’ taferelen vast, zonder daarbij de werkelijkheid te idealiseren. Zijn vernieuwende stijl zorgde voor de nodige opschudding in de Parijse salons.

l’Origine du Monde

In 1866 voltooide Courbet zijn bekendste, weinig verhullende en daardoor controversiële werk: l’Origine du Monde (‘De oorsprong van de wereld’). Nog voordat het werk publiekelijk tentoongesteld kon worden, kocht de Turks-Egyptische diplomaat en kunstverzamelaar Khalil Bey het op als uitbreiding van zijn erotische privécollectie. Uiteindelijk kwam l’Origine du Monde via allerlei omwegen door Hongarije en Rusland in 1995 in handen van het Musée d’Orsay in Parijs. Het schilderij, met daarop het ontblote lichaam van een liggende vrouw met ‘gespreide dijen’, bezorgde Courbet vanaf dat moment in de kunstgeschiedenisboeken de reputatie van revolutionair kunstenaar. Juist door doelbewust hoofd, armen en benen van de vrouw weg te laten, was Courbet er volgens kunstcritici in geslaagd om vrouwelijkheid in al haar natuurlijke puurheid te tonen.

Édouard Manet, Le déjeuner sur l'herbe (1863)

Verbeelding van artistiek bloot

Courbet was daarmee een stap verder gegaan dan andere realistische kunstenaars, zoals bijvoorbeeld Édouard Manet (1832-1883), die met zijn provocerende Le déjeuner sur l’herbe in 1863 al enigszins de conventionele regels van de schilderkunst tartte. Courbet maakte echter als eerste volledig korte metten met de trend om ‘naakt’ op een geïdealiseerde en verheven manier weer te geven op het schilderdoek. Als realist pur sang stond hij met zijn directe en gedurfde stijl aan de basis van een nieuwe benaderingswijze van het artistieke bloot.

Joanna Hiffernan

De Franse kunstliefhebber die in 2010 het schilderij met het vrouwelijke gezicht voor 1400 euro op de kop tikte, dreigt nu Courbet’s revolutionaire staat van dienst op het spel te zetten. Taxateur en Courbet-specialist Jacques Fernier acht de kans zeer groot dat l’Origine du Monde zoals wij het kennen inderdaad niet compleet is. Vermoedelijk knipte Courbet zijn grotere tableau in stukken voor de verkoop, om zo zijn model in bescherming te nemen en haar te behoeden voor een schandaal. Het is niet zeker wie dit model was, maar de meest gangbare aanname is dat het de muze van de Amerikaanse kunstschilder James McNeill Whistler (1834-1903) betrof: het Ierse model Joanna Hiffernan (1843-1903), op wie Courbet volgens sommige bronnen heimelijk verliefd was.

Indien de theorie van Jacques Fernier klopt, verliest het befaamde schilderij van Courbet veel van zijn ‘wonderbaarlijke mysterie en symboliek’, en was Courbet ondanks zijn onmiskenbare talent en provocerende schilderstijl toch niet de onconventionele vernieuwer die de kunstgeschiedenisboeken beschrijven.

Tweet about this on TwitterShare on Facebook0Share on Google+0Pin on Pinterest0Email this to someone
Tweet about this on TwitterShare on Facebook0Share on Google+0Pin on Pinterest0Email this to someone

Bronnen

– Musée d’Orsay, Gustave Courbet (…)

– The Telegraph, Amateur art buff finds (…)

– Metropolitan Museum of Art, Gustave Courbet (…)

– De Wereld Draait Door, 07-02-2013

– Paris Match, l’Origine du Monde (…), 07-02-2013

 

Schilderijen

– Manet, Le déjeuner sur l’herbe, 1863

– Courbet, l’Origine du Monde, 1866

  (Beide afkomstig uit het Musée d’Orsay)

Tweet about this on TwitterShare on Facebook0Share on Google+0Pin on Pinterest0Email this to someone