Het paard van sinterklaas: van Sleipnir naar Amerigo

“Zachtjes gaan de paardenvoetjes. Trippel, trappel, trippel, trap. ‘t Is het paard van Sinterklaasje. Stippe, stappe, stippe, stap. ‘t Schimmeltje draagt met gemak. Sinterklaasje over ’t dak.” Vanaf vandaag is dat niet meer het geval. De 30-jarige Amerigo was jaren het paard van Sinterklaas op televisie en daarmee het ‘echte’ paard van de goedheiligman. Volgens de traditie is het paard van Sinterklaas altijd een schimmel. Maar is dit wel zo?

De schimmel was het uitverkorene dier voor mensen met een gegoede status. Waarschijnlijk is het gebruik van de witte schimmel terug te voeren op Wodan, of Odin, en zijn grote achtvoetige witte paard Sleipnir. Wodan wordt gezien als de oppergod in de Noordse Mythologie. Sleipnir was het snelste paard van de godenwereld en Wodan reed op de heilige en spookachtige schimmel over de wolken. Hij leidde de Woeste Jacht, met als doel de boze machten te onderwerpen op zijn strijdros. Dit is waarschijnlijk het voorbeeld van het paard zoals dat in de 21e eeuw werd verbeeld. Tot die tijd moest de Sint het doen met een bruine variant.

Sinterklaas in de negentiende eeuw

Tot de negentiende eeuw was de enige afbeelding van de Sint te bezichtigen op de gevelsteen van het pand Sinter Claes op de hoek van de Dam en het Damrak in Amsterdam. Echter zonder paard. Maar halverwege de negentiende eeuw kwam er verandering in de beeltenis en de beleving van het sinterklaasfeest. In 1843 publiceerde de Amsterdamse arts en literator Jan Piet Heije een Sinterklaasvers, dat begon met de woorden: “Zie de maan schijnt door de bomen, makkers staakt uw wild geraas”. De eerste stapjes naar de moderne sinterklaasviering waren gezet, maar pas vanaf 1850 kwam de definitieve omslag in de Sinterklaastraditie met de eerste druk van het prentenboek Sint Nikolaas en zijn knecht.

Sint Nikolaas en zijn knecht

De bedenker van het prentenboek was Jan Schenkman (1806-1863). Hij staat bekend als de bedenker van het moderne Sinterklaasfeest als een pedagogisch kinderfeest en gaf antwoord op de sluimerende vragen die rondom de mythische figuur Sint Nikolaas hingen. In zijn prentenboek voerde hij nieuwe elementen in als de stoomboot uit Spanje, Zwarte Piet met zak en roe, het rijden van Sint over de daken en het gooien van pakjes door de schoorstenen. In de eerste druk van het prentenboek draagt de bediende nog een wit pak met rode biezen en geen hoofddeksel. Deze simpele kleding wordt al snel aan de wilgen gehangen en in de volgende uitgave is de ‘zwarte knecht’ in een bont Moors pakje getekend. Op de eerste prenten zijn zowel Sint Nikolaas als zijn knecht op een donker paard afgebeeld. Op de latere illustraties raakte Piet zijn paard echter kwijt. De enorme invloed van Schenkmans boek zorgde ervoor dat de kleur van het paard lange tijd gehandhaafd bleef. Heel langzaam veranderde de kleur van het paard naar terug naar zijn voorbeeld Sleipnir. Bij Schenkman werd het paard overigens nooit bij naam genoemd.

Sinterklaas in de 20e eeuw

Mede door het boek van Schenkman werd de Sinterklaastraditie populairder in Nederland. De eerste decennia van de twintigste eeuw bestonden er nog grote regionale en sociale verschillen in de viering van het sinterklaasfeest. Pakjesavond was een stedelijk verschijnsel en kwam op het platteland nauwelijks voor. Scholen zorgden voor een uniformering van het feest in Nederland. Aan de intocht werd in de kranten steeds meer aandacht besteed. In die tijd kreeg ook het paard meer status en kreeg hij zo nu en dan zelfs een naam. In de jaren vijftig van de twintigste eeuw werd de schimmel aangeduid met de Italiaanse naam Bianca, wat wit betekend en ook de naam Majestueuzo werd gebruikt. In Vlaanderen wordt de viervoeter van de goedheiligman Mooi weer vandaag genoemd. Maar over het algemeen werd het dier gewoon de schimmel of het paard van Sinterklaas genoemd.

Amerigo

Daar kwam verandering in toen in 1990 bij de intocht in Elburg een politiepaard zijn debuut maakte. Hij heette Amerigo, genoemd naar Amerigo Vespucci (1454-1512), de Florentijnse ontdekkingsreiziger. Amerigo maakte een onvergetelijke indruk en in de daaropvolgende jaren werd het dier half november telkens van stal gehaald om de filantroop te vervoeren. Op 9 november 2011 werd bekend gemaakt dat Amerigo, na tweeëntwintig jaar trouwe dienst op 30 jarige leeftijd, met pensioen is gegaan. Nu Bram van der Vlugt, die Sinterklaas speelde van 1986 tot en met 2011, een stevige stap terug heeft gedaan, is voor Amerigo na 22 jaar ook de tijd aangebroken om het rustiger aan te doen. Welk ros komend weekend de goedheiligman zal vervoeren is nog geheim. Een donker paard zal het in de 21e eeuw waarschijnlijk niet meer zijn.

Tweet about this on Twitter10Share on Facebook64Share on LinkedIn0Share on Google+0Email this to someone

Leestips-Boeken

 

Titel: Nikolaas van Myra en zijn tijd
Auteur: A. Blom
ISBN: 9065500375
Uitgever: Verloren
Prijs: € 24,-

 

 

 

 

 

 


 

Titel: Een mijter zonder kruis. Sint-Nicolaas in de protestantse pers 1945-2000
Auteur: Jan de Bas
ISBN: 9789065507709
Uitgever: Verloren
Prijs: € 25,-

 

 

 

 

 


 

Titel: Nederlandse jaarfeesten en hun liederen door de eeuwen heen
Auteur: Marita Kruijswijk en Marian Nesse
ISBN: 9789065509338
Uitgever: Verloren
Prijs: € 20,-

 

 

 

 

 


Tweet about this on Twitter10Share on Facebook64Share on LinkedIn0Share on Google+0Email this to someone