IsGeschiedenis.nl biedt dagelijks achtergronden bij het nieuws. In dit dossier kun je nieuws lezen op het gebied van kunst en cultuur. 

Het verhaal van Pinksteren

       17 mei
Schilderij 'Pentecote' van Jean II Restout, Wikimedia Commons

Ieder jaar is het 49 dagen na Pasen Pinksteren. Veel Nederlanders verwelkomen de vrije dag, maar vaak weten zij niet waaraan zij dit te danken hebben. Het christelijke feest draait om de komst van de Heilige Geest na de hemelvaart van Jezus. Pinksteren werd in de middeleeuwen acht dagen lang gevierd en was verbonden met de lentefeesten. Lees verder

Share

La Divina Commedia van Dante

       14 mei
Schilderij 'Dante en zijn gedicht' van Michelino, Wikimedia Commons

14 mei 2013 verschijnt de langverwachte nieuwe thriller van Dan Brown, Inferno. In het boek moet kunsthistoricus Robert Langdon symbolische puzzels oplossen om de wereld te behoeden voor onheil. In dit deel van de reeks rondom Langdon staat de Italiaanse stad Florence centraal. De goddelijke komedie van de 13e eeuwse dichter en politicus Dante Alighieri vormt de achtergrond van het verhaal. Lees verder

Share

Gestoofde kapoen uit de 17e eeuw

Gestoofde kapoen uit de 17e eeuw

De capuyn of kapoen is een haan die voor de tafel is vetgemest door hem te castreren. Eigenlijk een gekapte haan dus. Het woord ‘kapoen’ stamt volgens de volksetymologie af van het oudere kaphan, vergelijkbaar met het 15e eeuwse kaphun of kaphuhn. Deze Duitsche vormen moeten in 1599 in het Nederlands bekend zijn geweest, want ze komen voor in de volgende vormen: kap-hoen, kaphaen en kappuyn. Kaphaan komt later bij ons voor in een Nederlandse vertaling van Plinius’ Nat. Hist. anno 1610. Onderstaand recept uit 1614 vertaalt de gekapte haan als capuyn. Lees verder

Share

Kalfspeper uit de 14e eeuw

Kalfspeper uit de 14e eeuw

Le Viander van Guillaume Tirel, die ook bekend is als Taillevent, is een van de meest beroemde laat-middeleeuwse kookboeken. Omstreeks 1380 werd het ‘vleesboek’ opgetekend door de chef-kok van de Franse koning Karel V. Het boek raakte wijdverspreid in Europa en er kwamen al spoedig verschillende handschriften van in omloop. Een van deze handschriften bevindt zich in de Vaticaanse bibliotheek te Rome en is eind jaren zestig van de vorige eeuw opnieuw uitgegeven. Lees verder

Share

Geschiedenis van de Frikadel

Geschiedenis van de frikadel

Tegenwoordig is de frikadel niet meer weg te denken uit de Nederlandse snackbar. Deze snelle hap is echter geen recente uitvinding, maar bestaat al enkele eeuwen. De commerciële frikadel van tegenwoordig werd opnieuw uitgevonden in 1954, toen een slagersknecht zijn product door een wijziging in de Warenwet moest veranderen. In de Nieuwe Welvarende Utrechtsche Keuken-meid (1771) staat echter een recept voor frikadel dat maar weinig verschilt van de frikadel zoals we hem nu uit de muur kunnen trekken. Lees verder

Share

Gebroeders Grimm en de ontwikkeling van sprookjes

       19 maart
Toover prentenboek - ca 1900 Roodkapje ontkleedt zich, maar wordt net op tijd gered. (Bron: Koninklijke Bibliotheek)

“Er was eens…” een sprookjespark genaamd ‘de Efteling’ waar 15 sprookjes van de gebroeders Grimm uitgebeeld stonden in het sprookjesbos. Op 14 maart 2013 werd hier een symposium georganiseerd ter gelegenheid van 200 jaar Grimm. Het thema was ‘inzicht in sprookjes met als inspiratiebron de gebroeders Grimm en hun sprookjesboek Der kinder- und Hausmärchen’ (1812). Deze mannen drukten hun stempel op de sprookjes zoals wij die nu kennen. Want niets blijkt zo veranderlijk als een sprookje. Lees verder

Share

Schilderscarrière van Rembrandt van Rijn

          18 maart
Zelfportret van Rembrandt van Rijn. Bron: Wikimedia Commons

Uit een onderzoek van Rembrandt-deskundige Ernst van de Wetering blijkt dat een schilderij, waarvan lange tijd gedacht werd dat het gemaakt was door een leerling, toch door meester-schilder Rembrandt van Rijn geschilderd is. Het vaststellen van de echtheid van zo’n werk is lastig, wat als Rembrandt een schilderij van een van zijn leerlingen goed genoeg vond, zette hij er zijn eigen handtekening onder. Lees verder

Share

Veelzijdig kunstenaar Salvador Dali

          22 februari
Salvador Dali in 1965. (Bron: Wikimedia Commons)

De FBI heeft op 16 februari 2013 een 29-jarige Griek aangehouden die een jaar eerder een aquarel uit een New Yorkse galerie stal. De dief nam het werk Cartel de Don Juan Tenorio in een boodschappentas mee naar Athene. De maker van het werk, Salvador Dali, werd wereldberoemd door zijn surrealistische schilderijen en bizarre persoonlijkheid. Lees verder

Share

Gustave Courbet en zijn ‘l’Origine du Monde’

Courbet, l'Origine du Monde (1866) (Musée d'Orsay)

Volgens het weekblad Paris Match is door kunstkenners vastgesteld dat Gustave Courbet’s wereldberoemde schilderij l’Origine du Monde mogelijk ‘slechts’ een uitsnede is van een groter geheel. De verrassende aanname is gebaseerd op de vondst van een schilderij van een vrouwelijk gelaat, waarvan wordt vermoed dat het oorspronkelijk toebehoorde aan het lichaam van l’Origine du Monde. Als het waar is, verliest Courbet’s schilderij zijn revolutionaire waarde. Lees verder

Share

Oorsprong van de Belgische praline

          6 februari
Etalage van een pralinewinkel in Brussel (bron: Wikipedia)

Belgische bonbonmakers hebben het plan opgevat om de naam ‘Belgische praline’ voortaan via Europese wetgeving te laten beschermen. Ze hopen hiermee een signaal af te geven naar de chocoladeproducenten in Aziatische landen, die hun bonbons vaak onterecht ook het predicaat ‘Belgian Chocolate’ meegeven. De Belgische praline kent een lange geschiedenis die al teruggaat tot het Frankrijk van de 17e eeuw. Lees verder

Share

Monstrans Catharijneconvent gestolen

          30 januari
Het Mirakel van Amsterdam (Bron: Wikimedia Commons)

Het Catharijneconvent in Utrecht is in de middag van 29 januari 2013 beroofd van een van haar kostbaarste stukken. Het gaat om een 18e eeuwse vergulde zilveren zonnemonstrans die rijkelijk versierd is met diamanten. De verzekerde waarde is ongeveer  €250.000. Een monstrans is een belangrijk onderdeel van de Rooms-katholieke liturgie. Lees verder

Share

Kunstroof-claim van nazaten Katz afgewezen

          25 januari
De gebroeders Katz in hun kunst- en antiekwinkel in Dieren, 1936. (Bron: Nationaal Archief).

Op 24 januari 2013 kreeg minister van Cultuur Jet Bussemaker van de Adviescommissie Restitutieverzoeken Cultuurgoederen en Tweede Wereldoorlog het advies om een claim tot het teruggeven van kunstwerken uit de Rijkscollectie af te wijzen. De bewuste claim was in 2007 ingediend door 21 nazaten van de joodse kunsthandelaren Benjamin en Nathan Katz. Volgens hen werden de schilderijen in de oorlog onder dwang aan nazi’s verkocht. Lees verder

Share

Geschiedenis van het Teylers Museum

          21 januari
Teylersmuseum Ovale Zaal (Bron: Teylers Museum, Wikimedia)

“Teylers is van uitzonderlijke universele en culturele waarde, dat willen we graag samen op de kaart zetten”, aldus Cees van ’t Veen, directeur van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. Het oudste museum van Nederland is genomineerd voor de Werelderfgoedlijst van UNESCO. De Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed geeft daarom 200.000 euro subsidie aan de instantie, die ooit begon als ‘boek en konstzael’. Lees verder

Share

Oorsprong van het baden in de heilige rivier Ganges

             14 januari
Veel mensen nemen na hun bezoek aan de Ganges ook wat water mee naar huis, zodat anderen ook kunnen profiteren van de helende werking. Schilderij 'De waterdragers van de Ganges' door Edwin Lord Weeks (19e eeuw)

De Indiase overheid maakt zich grote zorgen over de pelgrims die binnenkort weer massaal de Ganges in zullen duiken. De rivier is namelijk sterk vervuild, met het gevolg dat veel mensen ziek raken van het ritueel. Veel pelgrims laten zich echter niet afschrikken door de waarschuwingen, want in het hindoeïsme wordt de Ganges al eeuwenlang beschouwd als een heilige rivier. Maar waarom eigenlijk? Lees verder

Share

Eerste Mickey Mouse strip

          13 januari
Mickey Mouse in 1933 (Bron: Wikimedia Commons)

I only hope that we never lose sight of one thing – that it was all started by a mouse”, aldus Walt Disney in 1954 over de beginperiode van zijn bedrijf. Op 13 januari 2013 is het precies 83 jaar geleden dat de eerste Mickey Mouse krantenstrip verscheen. Het betekende de eerste uitbreiding van de franchise van de inmiddels wereldberoemde muis, die later het beeldbepalende gezicht van Disney zou worden.

Lees verder

Share

Eerste jaren van dierentuin Artis

             11 januari
De ingang van Artis rond 1915. (Bron: Nationaal Archief)

Artis is meer dan alleen een dierentuin. In de 19e eeuw is het een centrum voor cultuur en dierkunde. Kunst, wetenschap, dieren en planten vormen er een samenhangend geheel. In 2013 bestaat de oudste dierentuin van Nederland 175 jaar.

Lees verder

Share