Aletta Jacobs

 

In 1907. Bron: Nationaal Archief

 

Aletta Jacobs (1854-1929) was de eerste vrouwelijke student en arts van Nederland en strijdster voor het vrouwenkiesrecht. Aletta Jacobs was tijdens haar leven de bekendste feministe van ons land en is dat ook altijd gebleven. Ze werd geboren op 9 februari 1854 in Sappermeer, als achtste kind in het gezin van de joodse Abraham Jacobs en Anna de Jongh.

 

Aletta’s leergierigheid kwam al vroeg naar de oppervlakte. Zo zei ze altijd al tegen haar vader, zelf dokter, dat ze arts wilde worden. Abraham Jacobs wist zich hier eerst geen raad mee. Toen Aletta na een aantal weken op de jonge damesschool te hebben gezeten, hier al mee stopte, besloot hij dat zijn dochter dan maar thuis verder moest leren. Hier ontmoette ze een vriend van haar vader, Levy Ali Cohen, een vooruitstrevend hygiënist, die haar adviseerde het apothekersexamen af te leggen. Hiervoor slaagde Aletta in juli 1870.

 

Eerste officiële vrouwelijke student

In plaats van door te gaan in de apothekersrichting, behield Aletta haar wens om naar de universiteit te gaan en arts te worden. In 1872 schreef ze, zonder iemand op de hoogte te stellen, dan ook een brief naar minister-president Thorbecke met het verzoek om toegelaten te worden tot de Rijksuniversiteit Groningen. Thorbecke lag op dat moment al op sterven, en één van de laatste staatszaken die hij afhandelde was deze. Na met haar vader te hebben geschreven, gaf hij Aletta toestemming om te studeren en examens te doen. In de zomer van 1872 begon ze aan haar studie medicijnen aan de universiteit. Aletta was hiermee niet de eerste studente aan een Nederlandse universiteit. In 1636 volgde Anna Maria Schurman namelijk al colleges in Utrecht, vanachter een gordijntje, zodat haar mannelijke medestudenten haar niet zouden opmerken. Wel was Aletta de eerste officiële vrouwelijke student en ook de eerste vrouw die afstudeerde.

 

Eerste vrouwelijke arts in Nederland

Op 3 april 1878 was Aletta klaar met studeren, waarmee ze de eerste vrouwelijke arts in Nederland was. Hierna besloot zij door te gaan voor haar promotie, die ze in 1879 behaalde met haar proefschrift Over localisatie van physiologische en pathologische verschijnselen in de groote hersenen.  Hierna vertrok ze naar Londen omdat ze daar mee kon lopen in een ziekenhuis, iets dat in Nederland niet mogelijk was. In Londen kwam ze in contact met een groep vrouwelijke artsen van de London School of Medicine for Women.

 

Vrouwenkiesrecht 

Deze vrouwen zorgden ervoor dat Aletta in aanraking kwam met de kwestie van het vrouwenkiesrecht en ze sterkten haar in de opvatting dat geboortebeperking dé oplossing was voor de sociale problemen van de 19e eeuw. Nadat Aletta terugkeerde naar Nederland vestigde ze zich als arts voor vrouwen en kinderen in Amsterdam. Hier introduceerde ze het pessarium als middel voor geboortebeperking. Ze richtte zich vooral op vrouwen uit de lagere sociale klassen, omdat ze hun slechte leefomstandigheden onrechtvaardig vond.

 

Vereniging voor Vrouwenkiesrecht

Mede dankzij de Londense invloed, begon Aletta zich vanaf 1883 in te zetten voor het vrouwenkiesrecht.  Ze wilde op de kieslijst geplaatst worden voor de gemeente Amsterdam. Volgens haar moest dit geen probleem zijn, omdat de wet het alleen had over ‘Nederlanders’ en ‘ingezetenen’, niet expliciet over mannen. Ook voldeed ze als arts aan de inkomensnorm. Haar verzoek werd echter tot drie keer toe afgewezen, waarna de wet veranderd werd. Er werd nu vermeld dat alleen mannen verkiesbaar waren. In 1903 werd Aletta wel voorzitter van de vereniging voor Vrouwenkiesrecht en ze bleef dit tot de invoering hiervan in 1917.

 

Huwelijk Aletta Jacobs

In 1892 trouwde Aletta met de radicaalliberale en feministische politicus Carel Victor Gerritsen, met wie ze in 1884 al een ‘vrij huwelijk’ was aangegaan. Ze trouwden uiteindelijk toch omdat ze graag kinderen wilden en die zonder gehuwde ouders onwettig zouden zijn. Tijdens de plechtigheid moest Aletta, zoals elke vrouw in deze tijd, de gelofte van gehoorzaamheid afleggen aan haar man. Dit deed ze, na fel geprotesteerd te hebben. Het stel kreeg één kind, dat op de dag van de geboorte stierf. Dit schreef Aletta toe aan onzorgvuldig medisch handelen.

 

Invoering vrouwenkiesrecht in Nederland

Aletta heeft nog meegemaakt dat het vrouwenkiesrecht werd ingevoerd, maar werd tot haar teleurstelling nooit gekozen tot volksvertegenwoordiger. Ze stierf in 1929, op 75-jarige leeftijd. Ze heeft, ondanks haar inzet voor vrouwen in Nederland, en rechtvaardigheid in het algemeen, nooit een officiële onderscheiding gekregen van de Nederlandse staat. Wel zijn er meerdere instituten en straten naar haar vernoemd.

Geschiedenis maandblad Opzij

       21 mei 2014
Opzij

Op 20 mei 2014 werd bekend dat het maandblad Opzij een nieuwe hoofdredactrice krijgt. De eer is aan Irene de Bel, die een aantal grote namen opvolgt. Opzij evolueerde van een radicaal feministisch tijdschrift naar een breed opinieblad voor hoogopgeleide vrouwen. Lees verder

Arts en D66-politica Els Borst overleden

       11 februari 2014
Els Borst

Oud-minister van Volksgezondheid Els Borst (81) is in de avond van 10 februari 2014 dood aangetroffen in de garage van haar huis in Bilthoven. De politie doet onderzoek naar de doodsoorzaak van de D66-politica. Els Borst stond bekend als een minister die grensverleggend werk heeft verricht op het gebied van verschillende medisch-ethische kwesties. Voor haar werk kreeg ze gedurende haar loopbaan diverse onderscheidingen.

Lees verder

Aletta Jacobs

    24 oktober 2013
Aletta Jacobs

JACOBS, Aletta Henriëtte (geb. Sappemeer 9-2-1854 – gest. Baarn 10-8-1929), eerste vrouwelijke student en arts van Nederland, feministe. Dochter van Abraham Jacobs (1817-?), heel- en vroedmeester, en Anna de Jongh (1817-1887). Aletta Jacobs trouwde op 28-4-1892 met Carel Victor Gerritsen (1850-1905), graanhandelaar, politicus. Uit dit huwelijk werd 1 kind geboren, dat nog dezelfde dag overleed. Lees verder

Thorbecke en Aletta Jacobs op nieuwe tentoonstelling Topstukken

Liefdesbrief van Thorbecke uit 1848 (Nationaal Archief)

Vanaf 8 januari tot en met 11 mei 2013 is een prachtige nieuwe selectie topstukken uit de collecties van het Nationaal Archief en de Koninklijke Bibliotheek te bekijken in De Verdieping van Nederland. Onder de grote hoeveelheid bijzondere documenten en boeken die te zien zijn, bevinden zich deze keer onder andere een liefdesbrief van de staatsman Thorbecke, een zogeheten ‘kettingboek’ uit de librije van Weesp en de brief waarin Aletta Jacobs de minister van Binnenlandse Zaken verzoekt om te mogen studeren. Lees verder

Invoering van het vrouwenkiesrecht

             12 september 2012
Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht in 1914 (Bron: Nationaal Archief)

Tegenwoordig zijn mannen en vrouwen voor de wet gelijk en mogen zij beiden stemmen. Dit was vroeger niet zo; een bepaalde groep mannen mocht vanaf 1848 stemmen, terwijl vrouwen helemaal buiten het kiesrecht werden gehouden. Het algemeen kiesrecht voor vrouwen werd pas in 1919 ingevoerd. Lees verder

Aletta Jacobs: eerste officiële vrouwelijke studente en arts

       6 juni 2012
Aletta Jacobs: eerste officiële vrouwelijke studente en arts

Aletta Jacobs is de eerste vrouwelijke student en arts van Nederland en strijdster voor het vrouwenkiesrecht. Aletta Jacobs was tijdens haar leven de bekendste feministe van ons land en is dat ook altijd gebleven. Ze werd geboren op 9 februari 1854 in Sappermeer, als achtste kind in het gezin van de joodse Abraham Jacobs en Anna de Jongh. Lees verder

Vrouwenemancipatie in Nederland

          29 december 2011
Vrouwenemancipatie in Nederland

De Rijksuniversiteit Groningen heeft volgens de Commissie Gelijke Behandeling bij de benoeming van twaalf vrouwen tot hoogleraar mannen gediscrimineerd. Het verkrijgen van hoge functies voor vrouwen was één van de doelen van de tweede feministische golf in de jaren zestig en zeventig van de twintigste eeuw.

Lees verder

In de voetsporen van Aletta Jacobs

       29 augustus 2011
In de voetsporen van Aletta Jacobs

De oud-minister van VWS, Els Borst, krijgt de prijs voor de ”genuanceerde manier waarop zij medisch-ethische kwesties in het publieke debat aan de orde heeft gesteld en voor hetgeen zij daarmee heeft bereikt”, aldus de organisatie. De prijs is genoemd naar Aletta Jacobs, de eerste vrouw die aan een Nederlandse universiteit studeerde, arts werd en promoveerde.

Lees verder