Dore_London

1700-1800 | 18e eeuw

 

De achttiende eeuw was er één van politieke onrust. De traditionele Europese bestuursvormen kwamen onder grote druk te staan dankzij de moderne idealen van de Verlichting. Lees op deze pagina meer over de Verlichting, de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog, de Industriële Revolutie en de Franse Revolutie.

 

De Verlichting

De achttiende eeuw werd de ‘Age of Reason’ genoemd. De eeuw dankt deze naam aan de opkomende wetenschap en het gebruik van het verstand boven het vasthouden aan traditioneel religieuze ideeën. Belangrijke filosofen als Montesquieu en Descartes konden vanuit de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden relatief eenvoudig hun gedachtegoed verspreiden, omdat in de Republiek een zekere mate van persvrijheid bestond.

 

Slavenhandel duurt voort

In de achttiende eeuw was de slavenhandel in Amerika op zijn hoogtepunt. Men schat dat er binnen de Trans-Atlantische slavenhandel ongeveer 12 miljoen Afrikanen als slaaf verkocht zijn in Amerika. De afschaffing van de slavernij in Nederland zou nog tot 1863 op zich laten wachten.

 

Agrarische Revolutie

De Agrarische Revolutie is een van de ontwikkelingen die heeft bijgedragen aan het ontstaan van de West-Europese Industriële Revolutie. De Agrarische Revolutie ontstond in Engeland, alwaar het middeleeuwse drieslagstelsel vervangen werd door het efficiëntere vierslagstelsel. Nu werd de landbouwgrond niet meer opgedeeld in drie zones, maar in vier zones. In plaats van dat een deel van het land braak lag, wisselden de boeren hun teelt af. Hierdoor bleef de grond vruchtbaar. Daarnaast vonden nieuwe gewassen als maïs en aardappelen hun weg naar de Engelse landbouw. Ook droeg de vervanging van ossen door paarden als ploegdieren bij aan een vergrote productie.

 

Industriële Revolutie

Met de Industriële Revolutie wordt de overgang van handmatige productie naar het werken met machines bedoeld. Deze omwenteling begon in Engeland omstreeks 1750 en had grote invloed op zowel de economie als het dagelijks leven van de gewone burger. Voor het eerst ontstonden fabrieken waar arbeiders – ook kinderen – onder zware omstandigheden uren achter elkaar moesten werken. Arbeid was zeer goedkoop en het aanbod groot, wat de fabriekseigenaren een zeer machtige positie gaf; een luie werknemer was zo vervangen.

 

De Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog

De Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog (1775-1783) was de oorlog tussen Engeland en haar koloniën in Noord-Amerika. In Engeland waren enkele wetten aangenomen die zeer ongunstig waren voor de Amerikaanse koloniën. Hun slogan was:

“no taxation without representation”

Dit omdat de Engelse overheid hoge belastingen hief in Amerika zonder dat de koloniën enige inspraak hadden in het bestuur. Dertien koloniën besloten zich tegen de belastingen af te zetten. Zij wisten zich af te scheiden van Engeland en sloten zich aaneen in de Verenigde Staten van Amerika, met George Washington als hun eerste president.

 

Absolutisme wordt verlicht despotisme

Vanaf halverwege de zeventiende eeuw werden verschillende Europese landen geregeerd door een absoluut vorst. Deze vorst werd niet door wetten in zijn doen en laten beperkt en kon volledig naar eigen wil handelen. Lodewijk XIV, de ‘zonnekoning’, is het bekendste voorbeeld van een absoluut vorst. In de loop van de achttiende eeuw maakte de absolute vorst in sommige gebieden plaats voor een verlicht despoot. Een bekend voorbeeld is Frederik de Grote van Pruisen. De verlicht despoot handelde nog steeds alleen,  maar hield meer rekening met de belangen van het volk.

 

De Franse Revolutie

In Frankrijk leidde onvrede onder de lage adel over hun geringe inspraak op de wetgeving tot de Franse Revolutie. De opstand leidde tot de afschaffing van de Franse monarchie en het begin van de Eerste Franse Republiek. Naast de onvrede van de lage adel speelden ook de grote klassenverschillen, het bankroet van de staat en landelijke hongersnood een rol in het ontstaan van de revolutie. De bestorming van de Bastille in 1789 wordt gezien als het symbolische begin van de Franse Revolutie.

 

Door: Chris Kienhuis

Verliefd op een zeeman – 230jr oude liefdesbrieven naar een VOC-bemanningslid

    2 mei 2016
Scheepsvaartmuseum

Een lange afstandsrelatie is van elke eeuw. De hedendaagse communicatiemiddelen maken het alleen wel makkelijker om contact te houden. Hoe was dat voor een vrouw in 1777 waar brieven er maanden over deden om Indonesië en de schepen van de VOC te bereiken?

Om het geld naar zee

Waar liefde is, is jaloezie, vertrouwen en gemis. Aagje Luijtsen (1756-1797) kende deze gevoelens en emoties als geen ander. Zij leerde Harmanus Kikkert kennen op Texel, een belangrijke basis voor de VOC. Het was dan ook niet gek dat Harmanus ging varen. De keuze voor de VOC was voor veel mannen weloverwogen. Het was gevaarlijk, het was eenzaam en vaak was het maar de vraag of je jaren later heelhuids terug zou keren, maar het was wel een vast inkomen. En dat maakte dat veel jonge mannen toch het ruime sop kozen.

Maanden wachten op een teken van leven

Zo ook Harmanus die op die manier zijn Aagje, en later kinderen, voor lange tijd moest missen. Aagje was net de twintig gepasseerd toen zij er thuis alleen voor kwam te staan. Ze schreef haar geliefde lange brieven. De VOC was hier absoluut geen fan van en ontmoedigde de bemanning om te schrijven. Zo werden brieven soms niet ter post gedaan uit angst voor het verspreiden van tactische en geheime informatie van de VOC. Aagje moest maanden wachten op een antwoord, al die tijd niet wetende of haar man de brieven had ontvangen. Zij vertelde hem over de dagelijkse dingetjes op het eiland maar vooral over hoeveel ze hem miste. En, om misschien ook wel te vissen naar wat haar man uitspookte aan de andere kant van de wereld…

Kikkertje lief

Jaloezie is niemand vreemd

Aagje was een lieve en nuchtere vrouw, maar had op onzekere dagen toch de bevestiging van haar lief nodig. Zo schreef zij tien maanden nadat haar man was vertrokken:

“Lief, wees verseekert dat ik uw getrouw zijn en van harten lief heb. Ik ben daar ten uijterst van verseekert dat gij mij ook lief hebt en getrouw zijt, zoo als gij mij ook belooft heb en daarom komt het niet eens in mijn gedagten dat gij iets doet dat mij niet souden behagen, ik vertrouw uw wel op uw woord lieve man”.

In een tweede brief schreef Aagje dat ze had gehoord dat er een knappe dame was, genaamd Aake, die veel ‘manspersonen’ op bezoek kreeg in een Amsterdams hoerhuis. Ze vraagt zichzelf af of er misschien toch dingen zijn die zij niet te horen krijgt: “Straks zijt gij wat ver van mij af en dogt: mijn vrouw zal sulx nooijt ter ooren koomen’.


Overzeese zorgen

Ook maakte Aagje zich zorgen om haar man zelf. Uit liefde gaf zij haar Harmanus de bijnaam Kikkertje. En zij wist op een dag zeker dat Kikkertje ziek was geweest. “Ik heb het aan mijn leijf kunnen gevoelen”.  Ze was benauwd geweest en wist dat dit een teken was dat het niet goed ging met haar man. Naast Kikkertje, was er ook Kokkertje. De hond van Aagje die kwam te overlijden toen Hermanus voor de tweede keer naar zee ging. Verlies en vreugde, ze beleefde alles alleen. In de laatste brief die Aagje schreef, deelde ze mede dat hun zoontje ‘Uijt het land der levindige was weggenoomen en was overgegaan in het koninkkrijke der heemele’. De brief was nat Scheepsvaartmuseumvan traanen en droefheijd, en kort. Aagje brak de brief af ‘want ik heb nu niet veel lust en mijn hand beeft zoo, dat ik meest niet kan schrijven’. Helaas zou later blijken dat veel van hun zes kinderen vroeg de dood zouden vinden. Aagje zelf werd ook niet oud. Zij werd slechts veertig jaar. Hermanus moest het daarna nog een lange tijd zonder haar doen, net zoals Aagje al die jaren zonder Kikkertje moest leven…

De brieven van Aagje zijn gebundeld in het prachtige boek: Kikkertje lief. Geschreven door Perry Moree en te vinden in de bibliotheek van Het Scheepvaartmuseum. De bibliotheek is elke donderdag geopend en vrij toegankelijk voor bezoekers. Medewerkers nemen je graag op sleeptouw door de bijzondere collectie boeken en scheepjournaals.

 

Muiterij op de Bounty

Muiterij op de Bounty

Tonga 1789 – Op 28 april 1789 breekt er een muiterij uit op het Britse schip de Bounty. De bemanning heeft net zes maanden doorgebracht op Tahiti, en weigert nu terug te keren naar het harde zeeleven. Ze zetten kapitein Bligh overboord en varen terug naar het tropische eiland, in de hoop uit de handen te blijven van de Britse vloot. Lees verder

De geschiedenis van persvrijheid

       20 april 2016
De geschiedenis van persvrijheid

In het jaar 2015 is de persvrijheid wereldwijd verslechterd. Dit komt vooral doordat journalisten in landen als Turkije, Egypte en Polen minder vrijheid dan voorheen kregen om hun werk te verrichten. Uit de conclusies van dit jaarlijkse rapport van de internationale perswaakhond Reporters Sans Frontières  (RSF) rijst de vraag hoe men in het verleden persvrijheid heeft verkregen.
Lees verder

4 bizarre rellen uit de geschiedenis

       14 april 2016
4 bizarre rellen uit de geschiedenis

Nadat de Macedonische president Gjorge Ivanov een zaak tegen politici stopzette, die verdacht worden van een afluisterschandaal, gingen duizenden burgers de straat op om te demonstreren. De demonstratie escaleerde al snel tot rellen, toen de demonstranten overheidsgebouwen aanvielen en slaags raakten met de politie. Uitbarstingen van volkswoede zijn niets nieuws in de geschiedenis. De redactie koos een aantal opmerkelijke voorbeelden uit. Lees verder

Historische feiten, of toch fabels?

          29 maart 2016
fabels

De geschiedenis barst haast uit zijn voegen; zoveel veldslagen, leiders of culturele ontwikkelingen zijn van historisch belang. Het is dus ook heel logisch dat er misverstanden bestaan over zogenaamde ‘historische feiten’, die na onderzoek eigenlijk fabeltjes blijken te zijn. Toch zijn dit wel zeer hardnekkige fabeltjes, want veel mensen geloven nog steeds dat ze kloppen. De redactie besloot om vandaag te kijken naar 3 fabels uit de geschiedenis.

Lees verder

Watersnood van 1784

Watersnood van 1784

Gelderland 1784 – “Het water bruischte geweldig aan op de Stad, en brak den Dijk bij de Hunerpoort”. In de Kroniek van Nijmegen staat de Watersnood van 1784, die gedurende februari en maart van dat jaar Gelderland trof, uitgebreid beschreven. Op 19 maart 1784 braken de dijken bij Haalderen, waarna vrijwel het hele dorp door het water werd weggevaagd.

Lees verder

6 spotliederen uit de vaderlandse geschiedenis

       14 maart 2016
6 spotliederen uit de vaderlandse geschiedenis

Het spotlied is een van oorsprong folkloristisch lied met een satirische inhoud. De tekst van een spotlied kan gaan over allerlei maatschappelijke fenomenen: de standensamenleving, de kerk, de heersende moraal en zelfs bekende personen of de inwoners van een bepaalde plaats. Hierbij een kijkje in de lange Nederlandse geschiedenis van spotliederen. Lees verder

Spot door tekst: Utopia, Gulliver’s Travels en …

       9 maart 2016
satire

Door middel van satirische teksten werd én wordt kritiek geuit op overheden, sociale problemen en oorlogen. Deze teksten zijn vaak fictieve afschilderingen van samenlevingen die op satirische wijze worden bekritiseerd. Er zijn veel van dit soort spotteksten geschreven, maak hier kennis met drie satirische meesterwerken van onder andere More, Swift en Twain.  

Lees verder