Dore_London

1700-1800 | 18e eeuw

 

De achttiende eeuw was er één van politieke onrust. De traditionele Europese bestuursvormen kwamen onder grote druk te staan dankzij de moderne idealen van de Verlichting. Lees op deze pagina meer over de Verlichting, de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog, de Industriële Revolutie en de Franse Revolutie.

 

De Verlichting

De achttiende eeuw werd de ‘Age of Reason’ genoemd. De eeuw dankt deze naam aan de opkomende wetenschap en het gebruik van het verstand boven het vasthouden aan traditioneel religieuze ideeën. Belangrijke filosofen als Montesquieu en Descartes konden vanuit de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden relatief eenvoudig hun gedachtegoed verspreiden, omdat in de Republiek een zekere mate van persvrijheid bestond.

 

Slavenhandel duurt voort

In de achttiende eeuw was de slavenhandel in Amerika op zijn hoogtepunt. Men schat dat er binnen de Trans-Atlantische slavenhandel ongeveer 12 miljoen Afrikanen als slaaf verkocht zijn in Amerika. De afschaffing van de slavernij in Nederland zou nog tot 1863 op zich laten wachten.

 

Agrarische Revolutie

De Agrarische Revolutie is een van de ontwikkelingen die heeft bijgedragen aan het ontstaan van de West-Europese Industriële Revolutie. De Agrarische Revolutie ontstond in Engeland, alwaar het middeleeuwse drieslagstelsel vervangen werd door het efficiëntere vierslagstelsel. Nu werd de landbouwgrond niet meer opgedeeld in drie zones, maar in vier zones. In plaats van dat een deel van het land braak lag, wisselden de boeren hun teelt af. Hierdoor bleef de grond vruchtbaar. Daarnaast vonden nieuwe gewassen als maïs en aardappelen hun weg naar de Engelse landbouw. Ook droeg de vervanging van ossen door paarden als ploegdieren bij aan een vergrote productie.

 

Industriële Revolutie

Met de Industriële Revolutie wordt de overgang van handmatige productie naar het werken met machines bedoeld. Deze omwenteling begon in Engeland omstreeks 1750 en had grote invloed op zowel de economie als het dagelijks leven van de gewone burger. Voor het eerst ontstonden fabrieken waar arbeiders – ook kinderen – onder zware omstandigheden uren achter elkaar moesten werken. Arbeid was zeer goedkoop en het aanbod groot, wat de fabriekseigenaren een zeer machtige positie gaf; een luie werknemer was zo vervangen.

 

De Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog

De Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog (1775-1783) was de oorlog tussen Engeland en haar koloniën in Noord-Amerika. In Engeland waren enkele wetten aangenomen die zeer ongunstig waren voor de Amerikaanse koloniën. Hun slogan was:

“no taxation without representation”

Dit omdat de Engelse overheid hoge belastingen hief in Amerika zonder dat de koloniën enige inspraak hadden in het bestuur. Dertien koloniën besloten zich tegen de belastingen af te zetten. Zij wisten zich af te scheiden van Engeland en sloten zich aaneen in de Verenigde Staten van Amerika, met George Washington als hun eerste president.

 

Absolutisme wordt verlicht despotisme

Vanaf halverwege de zeventiende eeuw werden verschillende Europese landen geregeerd door een absoluut vorst. Deze vorst werd niet door wetten in zijn doen en laten beperkt en kon volledig naar eigen wil handelen. Lodewijk XIV, de ‘zonnekoning’, is het bekendste voorbeeld van een absoluut vorst. In de loop van de achttiende eeuw maakte de absolute vorst in sommige gebieden plaats voor een verlicht despoot. Een bekend voorbeeld is Frederik de Grote van Pruisen. De verlicht despoot handelde nog steeds alleen,  maar hield meer rekening met de belangen van het volk.

 

De Franse Revolutie

In Frankrijk leidde onvrede onder de lage adel over hun geringe inspraak op de wetgeving tot de Franse Revolutie. De opstand leidde tot de afschaffing van de Franse monarchie en het begin van de Eerste Franse Republiek. Naast de onvrede van de lage adel speelden ook de grote klassenverschillen, het bankroet van de staat en landelijke hongersnood een rol in het ontstaan van de revolutie. De bestorming van de Bastille in 1789 wordt gezien als het symbolische begin van de Franse Revolutie.

 

Door: Chris Kienhuis

Het verhaal van Jacob Haafner: avonturier met afkeer van het koloniale beleid

    20 juli 2017
Het verhaal van Jacob Haafner: avonturier met afkeer van het koloniale beleid

Eduard Douwes Dekker (Multatuli) is waarschijnlijk de bekendste criticus van het Nederlandse koloniale beleid, maar hij was niet de eerste. Jacob Haafner (1754-1809), die nog onder de VOC gediend had, leverde aan het begin van de negentiende eeuw eveneens kritiek op het Europese optreden overzees. Zijn reisverhalen, die zich met name in India en Sri Lanka afspelen, verkochten goed, ondanks dat zijn antikoloniale mentaliteit nog nauwelijks wortel geschoten had in de samenleving.

Lees verder

De VOC op Ceylon

    13 juli 2017
De VOC op Ceylon

Het bedrijven van slimme diplomatie was voor de VOC vaak veel voordeliger dan er overal met gestrekt been ingaan. Op Ceylon (tegenwoordig Sri Lanka) voegde de Compagnie zich volledig naar het wereldbeeld van de koningen daar, nadat een agressiever beleid op niks was uitgedraaid. Het eiland was voornamelijk van belang vanwege de handel in kaneel en olifanten.

Lees verder

De VOC en koffie uit Java

    12 juli 2017
koffieplantage op Java

De VOC zat in de eerste plaats op Java gelegen vanwege de gunstige positie en de handel in specerijen. Vanwege de groeiende vraag naar koffie en de hoge prijzen die men moest betalen in Mokka, introduceerde de VOC de koffieplant op Java. Recordoogsten op de koffieplantages rond het midden van de 18e eeuw zorgde ervoor dat koffie in Nederland voor niet meer dan 60 cent per pond de deur uit ging. Het leidde tevens tot grotere inmenging van de VOC bij de lokale bevolking. Lees verder

De WIC en de Afrikaanse Westkust

    11 juli 2017
De WIC en de Afrikaanse Westkust

Als de verrichtingen van de VOC en WIC de revue passeren, wordt meestal vooral gesproken over Indië en Amerika. Afrika wordt vooral genoemd als continent waar slaven werden geruild tegen Europese producten. De Afrikanen worden daarbij dikwijls als slachtoffer gepresenteerd, maar tot aan de tweede helft van de negentiende eeuw hadden de Europeanen weinig in te brengen op het continent. Ondoordringbare binnenlanden, sterke Afrikaanse staten, en dodelijke ziektes weerhielden hen van veroveringen.

Lees verder

De geschiedenis van Dejima

       10 juli 2017
De geschiedenis van Dejima

Al vrij vroeg in haar bestaan bezocht de VOC Japan. Daar barstte een machtsstrijd los met de Engelsen en Portugezen die door de Nederlanders gewonnen werd. zodoende hadden zij een tijdlang het alleenrecht op de handel met Japan. Die handel verliep via het kunstmatige eilandje Dejima (ook wel gelatiniseerd tot Deshima, Decima, Desjima, Dezima, Disma of Disima).  Lees verder

De geschiedenis van het horloge

    10 juli 2017
Zakhorloge

Tijd is in zekere zin ook een uitvinding. De eerste hulpmiddelen om te bepalen hoe laat het was kwamen waarschijnlijk voort uit de religieuze noodzaak het juiste tijdstip voor het gebed te bepalen en om te navigeren op open water. Vaak waren die instrumenten nog weinig nauwkeurig. Tegenwoordig kunnen horloges veel meer dan alleen nauwkeurig de tijd bepalen en zijn het meer stijlaccessoires dan klokken.
Lees verder

Compromissen in Compagnieën; bestuur VOC en WIC

    6 juli 2017
Compromissen in Compagnieën; bestuur VOC en WIC

In de zestiende en zeventiende eeuw vormde de Nederlanden nauwelijks een echte eenheid. Van een centraal gezag in de vorm van een koning was geen sprake, en dus moest er constant overal over onderhandeld worden. Dit is ook terug te zien in de opzet van de grote handelscompagnieën (VOC en WIC). Zeeland vreesde voor Amsterdamse dominantie, de noordelijke provincies eisten een aandeel in het bedrijf en de Staten-Generaal stuurden aan op het verzwakken van Spanje via oorlog en kaapvaart.

Lees verder

Willem Usselincx en zijn mislukte WIC

    5 juli 2017
Willem Usselincx en zijn mislukte WIC

Vlak na de oprichting van de VOC (1602) werd ook diens tegenhanger in het leven geroepen. De West-Indische Compagnie (WIC) dreef handel en voerde oorlog in de gebieden ten westen van Kaap de Goede Hoop. Al ruim voor de officiële oprichting publiceerde de van oorsprong Antwerpse koopman Willem Usselincx zijn ideeën voor deze onderneming. In plaats van op landbouw, religie en diplomatie hield de WIC zich echter vooral bezig met kaapvaart, handel en oorlog.

Lees verder