Sadler,_Battle_of_Waterloo

1800-1900 | 19e eeuw

 

Als historici het hebben over de negentiende eeuw, spreken zij vaak van de ‘lange negentiende eeuw’ als kenmerkend tijdvak tussen de Franse Revolutie (1789) en het begin van de Eerste Wereldoorlog (1914). In deze eeuw ontwikkelt de wetenschap en technologie zich met rasse schreden, wat zorgt voor een materialistische levensbeschouwing en een geloof in de vooruitgang. De eeuw begint met de machtige Napoleon Bonaparte.


Napoleon Bonaparte

De Fransman Napoleon Bonaparte (1769-1821) was één van de belangrijkste politieke leiders uit de moderne tijd. In 1799 pleegde hij een staatsgreep en in 1804 riep hij zichzelf uit tot keizer van Frankrijk. Als leider bezorgde hij Frankrijk een dominante positie in Europa. Na de mislukte veldtocht naar Rusland in 1812 viel de machtsbasis van Napoleon echter in elkaar. Eerst werd hij naar het eiland Elba verbannen, om vervolgens – na de Slag bij Waterloo in 1815 – naar Sint-Helena gestuurd te worden. Napoleons hervormingen zijn vandaag de dag nog steeds erg belangrijk.


Rijken & Pax Britannica

Na de Slag bij Waterloo hield het Franse keizerrijk dus op te bestaan. Dit paste perfect in het beeld van de negentiende eeuw, waar veel oude machten sneuvelden en nieuwe machten opkwamen. In deze roerige eeuw vielen het Spaanse-, Napoleontische-, Tweede Franse-, Chinese-, Heilige Roomse- en Mughal Rijk. Hiertegenover stond de opkomst van het Britse-, Russische-, Japanse-, Duitse- en Tweede Franse Koloniale Rijk en de groeiende macht van de Verenigde Staten. Desondanks wordt de negentiende eeuw gezien als een periode van relatieve vrede. Vooral dankzij het Britse Rijk, dat de rol van politie van de wereld op zich nam en veel bemiddelde tussen verschillende machten(Pax Britannica).


Industriële Revolutie & vooruitgang

In de negentiende eeuw werden veel wetenschappelijke ontdekkingen en uitvindingen gedaan. Ontwikkelingen op het gebied van wiskunde, natuurkunde, scheikunde, biologie, elektriciteit en metaalbewerking legden de fundering voor de technologische ontwikkelingen in de twintigste eeuw en zorgden voor een enorme bevolkingsgroei. De Industriële Revolutie die al eerder was begonnen in Groot-Brittannië verspreidde zich naar Noord-Amerika, Japan en de rest van Europa en zorgde voor steeds meer kinderarbeid in fabrieken en mijnen. Met de komst van spoorwegen steeg de urbanisatiegraad tevens enorm.


De nachtwakersstaat, het liberalisme, socialisme & feminisme

De kinderarbeid was mede te wijten aan het economisch liberalisme en het kapitalisme, waarin de overheid zich nauwelijks bemoeide met de economie (nachtwakersstaat) en alles draaide om winst. Als reactie op het liberalisme ontstond het socialisme, dat op geheel eigen wijze streed voor sociale rechtvaardigheid. In deze eeuw bestonden er strikte sociale normen wat betreft zedigheid en genderrollen, iets wat het opkomende feminisme probeerde te veranderen.


Afschaffing slavernij

De lange traditie van slavernij kwam in de negentiende eeuw geleidelijk ten einde. De meeste Europese landen stopten in navolging van het Verenigd Koninkrijk met de lucratieve handel van slaven. In Amerika ging dit moeizamer en werd het land tussen 1861 en 1865 verscheurd door de Amerikaanse Burgeroorlog. Onder leiding van Abraham Lincoln werd hier uiteindelijk ook de slavernij afgeschaft.


Charles Darwin & de evolutietheorie

Ook Charles Darwin speelde een belangrijk rol in deze periode. In 1859 publiceerde hij zijn boek On the origin of species waarin hij zijn evolutietheorie uiteen zet. Al vrij snel werd deze theorie binnen de wetenschappelijke wereld algemeen aanvaard als verklaring voor het ontstaan van soorten, inclusief de mens.


Belgische opstand & Nederland als eenheidsstaat

Nederland werd in deze eeuw een eenheidsstaat. Rechtspraak werd voortaan voor het hele land uniform geregeld en Limburg en Noord-Brabant werden volwaardige provincies. De Belgische Opstand van 1830 leidde tot onafhankelijkheid van België, wat in 1839 door Nederland erkend werd. Het Europese revolutiejaar 1848 bracht veel onrust. Nederland creëerde in deze periode een parlementaire democratie die vandaag de dag nog steeds wordt gehandhaafd.


Door: Thijs van Beusekom

De 5 belangrijkste tsaren van de familie Romanov

       15 februari 2017
Romanov

Zo’n 300 jaar lang werd Rusland geregeerd door de dynastie van Romanov. Ontstaan uit 24 andere Russische adellijke families werd Michaël I de eerste vorst van het huis Romanov in 1613. De familie zou tot 1917 over Rusland regeren, tot de Russische tsarenfamilie op 17 juli 1918 bruut tot zijn einde werd gebracht. Op die dag werd de familie Romanov door de Bolsjewieken geëxecuteerd. Lees verder

De eerste afdaling in de Marianentrog

       15 februari 2017
De eerste afdaling in de Marianentrog

Gisteren kwam in het nieuws dat blijkbaar zelfs de diepste oceaantrog, de Marianentrog bij Japan en de Filipijnen, vervuild is door de mens. Onderzoekers hebben hoge concentraties gevaarlijke stoffen gevonden in garnaalachtige dieren die op 11 kilometer diepte leven in de trog. Die stoffen blijken zelfs schadelijker te zijn dan sommige stoffen in enkele vervuilde rivieren in China. De stoffen zijn gevonden door een robot die op die diepte monsters kan nemen. Ook mensen kunnen afdalen in de diepzeetrog zoals regisseur James Cameron deed in 2012.

Lees verder

Tsaar Nicolaas II

       10 februari 2017
De Russische Tsaar Nicolaas II met zijn familie, Wikimedia Commons

Nicolaas II Aleksandrovitsj Romanov was de laatste tsaar van Rusland en laatste heerser van de Romanov-dynastie. Nicolaas moest gedwongen afstand doen van de troon na de Februarirevolutie (8 tot 12 maart 1917) en werd met zijn familie verbannen naar Jekaterinenburg. In de nacht van 16 op 17 juli 1918 werd Nicolaas met zijn familie geëxecuteerd door lokale autoriteiten. Nicolaas II werd geboren op 18 mei 1868. Lees verder

De kern van het Marxisme

       9 februari 2017
De kern van het Marxisme

Het Marxisme is niet zozeer een filosofie, maar eerder te omvatten als een politiek-filosofisch systeem. De grondslag is gebaseerd op de ideeën van Karl Marx en Friedrich Engels. Er kunnen boekdelen vol worden geschreven met de uitwerking van het systeem van marxisme, waar andere stromingen zich vervolgens weer op gebaseerd hebben. Het wordt vaak gezien als de oervorm van communisme. Hieronder volgt een beknopte samenvatting van de belangrijkste lijnen door het Marxisme: als tegenpool van het kapitalisme en met als centraal punt de klassenstrijd. Lees verder

Indianenreservaten: gedwongen gevangenschap in eigen land

       8 februari 2017
Indianenreservaten: gedwongen gevangenschap in eigen land

Nu het Amerikaanse leger de toestemming heeft gegeven voor het laatste stuk van de aanleg voor de 2000 kilometer lange Dakota-oliepijpleiding, worden de indianenreservaten die op dit traject liggen nogmaals aangetast. President Obama had de aanleg stop gezet om de milieugevolgen te onderzoeken. De nieuwe regering van president Trump geeft echter alsnog toestemming. De indianen zijn nu bang voor een verontreiniging van het drinkwater in hun reservaat. Eventuele olielekken liggen op de loer. Maar waarom wonen de indianen eigenlijk in deze reservaten?

Lees verder

‘Terrorisme leidt tot revolutie’ aldus negentiende eeuwse Russische anarchisten

          8 februari 2017
‘Terrorisme leidt tot revolutie’ aldus negentiende eeuwse Russische anarchisten

Niet iedereen in de negentiende eeuw had het kapitalistische systeem met vreugde ontvangen. Al snel zagen mensen de nadelen van nieuwe industriële werkwijzen en leefomstandigheden. Vaak verdienden de Europese fabrieksbazen en de overheid het meeste geld, terwijl arbeiders in armoede leefden en dat werd als onrechtvaardig gezien. De anarchisten stonden op tegen dit onrecht en verenigden zich. Het volk zou voortaan de leiding moeten hebben. Om dat ideaal te bereiken, werden vaak drastische maatregelen ingezet.

Lees verder

Karl Marx: Grondlegger van het communisme

Muurschildering 'El hombre en cruce de caminos' met in de rechterbovenhoek Karl Marx

“Hij was de meest gehate en belasterde man van zijn tijd. Regeringen, absolute zowel als republikeinse, wezen hem uit, maar hij schoof dat alles opzij. Zijn naam zal door de eeuwen voortleven en zo ook zijn werk”, aldus Friedrich Engels na het overlijden van Karl Marx. Door zijn radicale gedachtegoed leidde Marx een onrustig en bewogen leven, maar middels de publicatie van Das Kapital legde hij wel de grondslag voor het moderne communisme. Lees verder

Geschiedenis van de zorghulpmiddelen

    30 januari 2017
Rollator

Het is iedereen wel eens overkomen: een tijdje moeten verplaatsen ter kruk of rolstoel. Medische problemen zijn er simpelweg al sinds er mensen zijn. Gelukkig zijn er inmiddels tal van hulpstukken om het ons wat makkelijker te maken, wanneer ons lichaam wat meer rust behoeft. Lees verder