Sadler,_Battle_of_Waterloo

1800-1900 | 19e eeuw

 

Als historici het hebben over de negentiende eeuw, spreken zij vaak van de ‘lange negentiende eeuw’ als kenmerkend tijdvak tussen de Franse Revolutie (1789) en het begin van de Eerste Wereldoorlog (1914). In deze eeuw ontwikkelt de wetenschap en technologie zich met rasse schreden, wat zorgt voor een materialistische levensbeschouwing en een geloof in de vooruitgang. De eeuw begint met de machtige Napoleon Bonaparte.


Napoleon Bonaparte

De Fransman Napoleon Bonaparte (1769-1821) was één van de belangrijkste politieke leiders uit de moderne tijd. In 1799 pleegde hij een staatsgreep en in 1804 riep hij zichzelf uit tot keizer van Frankrijk. Als leider bezorgde hij Frankrijk een dominante positie in Europa. Na de mislukte veldtocht naar Rusland in 1812 viel de machtsbasis van Napoleon echter in elkaar. Eerst werd hij naar het eiland Elba verbannen, om vervolgens – na de Slag bij Waterloo in 1815 – naar Sint-Helena gestuurd te worden. Napoleons hervormingen zijn vandaag de dag nog steeds erg belangrijk.


Rijken & Pax Britannica

Na de Slag bij Waterloo hield het Franse keizerrijk dus op te bestaan. Dit paste perfect in het beeld van de negentiende eeuw, waar veel oude machten sneuvelden en nieuwe machten opkwamen. In deze roerige eeuw vielen het Spaanse-, Napoleontische-, Tweede Franse-, Chinese-, Heilige Roomse- en Mughal Rijk. Hiertegenover stond de opkomst van het Britse-, Russische-, Japanse-, Duitse- en Tweede Franse Koloniale Rijk en de groeiende macht van de Verenigde Staten. Desondanks wordt de negentiende eeuw gezien als een periode van relatieve vrede. Vooral dankzij het Britse Rijk, dat de rol van politie van de wereld op zich nam en veel bemiddelde tussen verschillende machten(Pax Britannica).


Industriële Revolutie & vooruitgang

In de negentiende eeuw werden veel wetenschappelijke ontdekkingen en uitvindingen gedaan. Ontwikkelingen op het gebied van wiskunde, natuurkunde, scheikunde, biologie, elektriciteit en metaalbewerking legden de fundering voor de technologische ontwikkelingen in de twintigste eeuw en zorgden voor een enorme bevolkingsgroei. De Industriële Revolutie die al eerder was begonnen in Groot-Brittannië verspreidde zich naar Noord-Amerika, Japan en de rest van Europa en zorgde voor steeds meer kinderarbeid in fabrieken en mijnen. Met de komst van spoorwegen steeg de urbanisatiegraad tevens enorm.


De nachtwakersstaat, het liberalisme, socialisme & feminisme

De kinderarbeid was mede te wijten aan het economisch liberalisme en het kapitalisme, waarin de overheid zich nauwelijks bemoeide met de economie (nachtwakersstaat) en alles draaide om winst. Als reactie op het liberalisme ontstond het socialisme, dat op geheel eigen wijze streed voor sociale rechtvaardigheid. In deze eeuw bestonden er strikte sociale normen wat betreft zedigheid en genderrollen, iets wat het opkomende feminisme probeerde te veranderen.


Afschaffing slavernij

De lange traditie van slavernij kwam in de negentiende eeuw geleidelijk ten einde. De meeste Europese landen stopten in navolging van het Verenigd Koninkrijk met de lucratieve handel van slaven. In Amerika ging dit moeizamer en werd het land tussen 1861 en 1865 verscheurd door de Amerikaanse Burgeroorlog. Onder leiding van Abraham Lincoln werd hier uiteindelijk ook de slavernij afgeschaft.


Charles Darwin & de evolutietheorie

Ook Charles Darwin speelde een belangrijk rol in deze periode. In 1859 publiceerde hij zijn boek On the origin of species waarin hij zijn evolutietheorie uiteen zet. Al vrij snel werd deze theorie binnen de wetenschappelijke wereld algemeen aanvaard als verklaring voor het ontstaan van soorten, inclusief de mens.


Belgische opstand & Nederland als eenheidsstaat

Nederland werd in deze eeuw een eenheidsstaat. Rechtspraak werd voortaan voor het hele land uniform geregeld en Limburg en Noord-Brabant werden volwaardige provincies. De Belgische Opstand van 1830 leidde tot onafhankelijkheid van België, wat in 1839 door Nederland erkend werd. Het Europese revolutiejaar 1848 bracht veel onrust. Nederland creëerde in deze periode een parlementaire democratie die vandaag de dag nog steeds wordt gehandhaafd.


Door: Thijs van Beusekom

Geschiedenis van de suiker

       24 mei 2016
suiker

Coca Cola kan geen frisdrank meer maken door een suikertekort. Dat is ontstaan doordat suikerboeren zich moeten houden aan maximumprijzen. Suiker wordt vandaag de dag veel gebruikt, maar wanneer gebruikten mensen het voor het eerst? En hoe zag de verspreiding van het product er door de eeuwen heen uit?

Lees verder

Het Amsterdam Rijnkanaal

Feestelijke opening Amsterdam Rijnkanaal 1952

Op 21 mei 1952 werd het Amsterdam-Rijnkanaal geopend door toenmalige koningin Juliana. Het kanaal werd in de periode 1933-1952 gegraven en loopt van Amsterdam naar Wijk bij Duurstede. De lange, diepe vaarweg maakt het mogelijk dat grote schepen de route kunnen bevaren en minimaliseert de vaartijd. Lees verder

Corry Tendeloo en de handelingsonbekwaamheid van vrouwen

       18 mei 2016
Corry Tendeloo (Bron: DBNL)

Op 18 mei 2016 werd bekendgemaakt dat de top van de Rijksoverheid inmiddels voor 31% bestaat uit vrouwen. Dit was waarschijnlijk niet gebeurd zonder Corry Tendeloo, een van de grote voorvechters voor vrouwenrechten in de jaren ’40 en ’50. Haar motie in de Tweede Kamer was de aanleiding voor de afschaffing van de handelingsonbekwaamheid en het gedwongen ontslag van gehuwde ambtenaressen.

Lees verder

Thomas Jefferson (1801-1809)

          18 mei 2016
Thomas Jefferson (1801-1809)

Op 14 mei 2016 is er een haarlok van de Amerikaanse oud-president Thomas Jefferson (1743-1826) verkocht voor ruim zesduizend euro. Het gaat om veertien haren van Jefferson. De haren zijn door zijn persoonlijke arts van zijn hoofd geknipt na zijn dood op 4 juli, 1826. Thomas Jefferson was de derde president van de VS en tevens ook één van de ‘Founding Fathers’ van het land.

Lees verder

Geschiedenis van het cruiseschip: een veilig transportmiddel?

       17 mei 2016
Geschiedenis van het cruiseschip: een veilig transportmiddel?

Tienduizenden Fransen hebben het grootste cruiseschip ter wereld uitgezwaaid bij zijn eerste vaartocht over het Kanaal. De Harmony of the Seas, die wel een drijvende stad wordt genoemd, vertrok uit de haven van Saint-Nazaire. Cruiseschepen komen meestal in het nieuws als er een ongeluk heeft plaatsgevonden. Hoe onveilig is het cruiseschip, als we kijken naar de geschiedenis van het monsterlijke gevaarte? Lees verder

Dordt in Stoom: Dordrecht en stoommachines

          13 mei 2016
Dordrecht

Dit jaar wordt er in mei voor de 17e keer het evenement ‘AD: Dordt in Stoom’ gehouden. Het is het grootste stoomevenement in Europa, dat in Dordrecht plaatsvindt. Het evenement wordt georganiseerd door de stichting Dordt in Stoom. Gedurende drie dagen zijn er vele stoommachines in actie te zien in de historische binnenstad.

Lees verder

Darwin’s Beagle te water

HMS Beagle door Conrad Martens

Woolwich Dockyard Londen 1820 – De HMS Beagle wordt vandaag te water gelaten. De toeschouwers op de kant kijken belangstellend toe. Ze hadden zich niet kunnen indenken dat het onbelangrijke schip van zo’n grote historische betekenis zou worden. Lees verder

Oorsprong van Moederdag

    8 mei 2016
Oorsprong van Moederdag

Vandaag is het Moederdag. Vaak wordt gezegd dat deze dag is uitgevonden door de media en de commercie, maar een dag ter ere van moederfiguren is al terug te vinden in het oude Griekenland. De oorsprong van Moederdag zoals wij het nu kennen is echter afkomstig uit Amerika. Lees verder