Sadler,_Battle_of_Waterloo

1800-1900 | 19e eeuw

 

Als historici het hebben over de negentiende eeuw, spreken zij vaak van de ‘lange negentiende eeuw’ als kenmerkend tijdvak tussen de Franse Revolutie (1789) en het begin van de Eerste Wereldoorlog (1914). In deze eeuw ontwikkelt de wetenschap en technologie zich met rasse schreden, wat zorgt voor een materialistische levensbeschouwing en een geloof in de vooruitgang. De eeuw begint met de machtige Napoleon Bonaparte.


Napoleon Bonaparte

De Fransman Napoleon Bonaparte (1769-1821) was één van de belangrijkste politieke leiders uit de moderne tijd. In 1799 pleegde hij een staatsgreep en in 1804 riep hij zichzelf uit tot keizer van Frankrijk. Als leider bezorgde hij Frankrijk een dominante positie in Europa. Na de mislukte veldtocht naar Rusland in 1812 viel de machtsbasis van Napoleon echter in elkaar. Eerst werd hij naar het eiland Elba verbannen, om vervolgens – na de Slag bij Waterloo in 1815 – naar Sint-Helena gestuurd te worden. Napoleons hervormingen zijn vandaag de dag nog steeds erg belangrijk.


Rijken & Pax Britannica

Na de Slag bij Waterloo hield het Franse keizerrijk dus op te bestaan. Dit paste perfect in het beeld van de negentiende eeuw, waar veel oude machten sneuvelden en nieuwe machten opkwamen. In deze roerige eeuw vielen het Spaanse-, Napoleontische-, Tweede Franse-, Chinese-, Heilige Roomse- en Mughal Rijk. Hiertegenover stond de opkomst van het Britse-, Russische-, Japanse-, Duitse- en Tweede Franse Koloniale Rijk en de groeiende macht van de Verenigde Staten. Desondanks wordt de negentiende eeuw gezien als een periode van relatieve vrede. Vooral dankzij het Britse Rijk, dat de rol van politie van de wereld op zich nam en veel bemiddelde tussen verschillende machten(Pax Britannica).


Industriële Revolutie & vooruitgang

In de negentiende eeuw werden veel wetenschappelijke ontdekkingen en uitvindingen gedaan. Ontwikkelingen op het gebied van wiskunde, natuurkunde, scheikunde, biologie, elektriciteit en metaalbewerking legden de fundering voor de technologische ontwikkelingen in de twintigste eeuw en zorgden voor een enorme bevolkingsgroei. De Industriële Revolutie die al eerder was begonnen in Groot-Brittannië verspreidde zich naar Noord-Amerika, Japan en de rest van Europa en zorgde voor steeds meer kinderarbeid in fabrieken en mijnen. Met de komst van spoorwegen steeg de urbanisatiegraad tevens enorm.


De nachtwakersstaat, het liberalisme, socialisme & feminisme

De kinderarbeid was mede te wijten aan het economisch liberalisme en het kapitalisme, waarin de overheid zich nauwelijks bemoeide met de economie (nachtwakersstaat) en alles draaide om winst. Als reactie op het liberalisme ontstond het socialisme, dat op geheel eigen wijze streed voor sociale rechtvaardigheid. In deze eeuw bestonden er strikte sociale normen wat betreft zedigheid en genderrollen, iets wat het opkomende feminisme probeerde te veranderen.


Afschaffing slavernij

De lange traditie van slavernij kwam in de negentiende eeuw geleidelijk ten einde. De meeste Europese landen stopten in navolging van het Verenigd Koninkrijk met de lucratieve handel van slaven. In Amerika ging dit moeizamer en werd het land tussen 1861 en 1865 verscheurd door de Amerikaanse Burgeroorlog. Onder leiding van Abraham Lincoln werd hier uiteindelijk ook de slavernij afgeschaft.


Charles Darwin & de evolutietheorie

Ook Charles Darwin speelde een belangrijk rol in deze periode. In 1859 publiceerde hij zijn boek On the origin of species waarin hij zijn evolutietheorie uiteen zet. Al vrij snel werd deze theorie binnen de wetenschappelijke wereld algemeen aanvaard als verklaring voor het ontstaan van soorten, inclusief de mens.


Belgische opstand & Nederland als eenheidsstaat

Nederland werd in deze eeuw een eenheidsstaat. Rechtspraak werd voortaan voor het hele land uniform geregeld en Limburg en Noord-Brabant werden volwaardige provincies. De Belgische Opstand van 1830 leidde tot onafhankelijkheid van België, wat in 1839 door Nederland erkend werd. Het Europese revolutiejaar 1848 bracht veel onrust. Nederland creëerde in deze periode een parlementaire democratie die vandaag de dag nog steeds wordt gehandhaafd.


Door: Thijs van Beusekom

Lincoln, Hay en de Bixby brief

    25 juli 2017
Lincoln, Hay en de Bixby brief

De beroemde ‘Bixby brief’ is waarschijnlijk toch niet geschreven door Abraham Lincoln. Onderzoek heeft uitgewezen dat het taalgebruik veel meer overeenkomt met dat van Lincolns secretaris. In de brief condoleert de president Lydia Bixby met het verlies van haar zoons in de Amerikaanse Burgeroorlog. Het auteurschap is niet de enige controversiële kwestie rondom de brief.

Lees verder

Het verhaal van Jacob Haafner: avonturier met afkeer van het koloniale beleid

    20 juli 2017
Het verhaal van Jacob Haafner: avonturier met afkeer van het koloniale beleid

Eduard Douwes Dekker (Multatuli) is waarschijnlijk de bekendste criticus van het Nederlandse koloniale beleid, maar hij was niet de eerste. Jacob Haafner (1754-1809), die nog onder de VOC gediend had, leverde aan het begin van de negentiende eeuw eveneens kritiek op het Europese optreden overzees. Zijn reisverhalen, die zich met name in India en Sri Lanka afspelen, verkochten goed, ondanks dat zijn antikoloniale mentaliteit nog nauwelijks wortel geschoten had in de samenleving.

Lees verder

19 juli jarig: Edgar Dégas

    19 juli 2017
19 juli jarig: Edgar Dégas

Zonder dat hij het zelf wilde, wordt hij gezien als één van de pioniers van het impressionisme in de schilderkunst. Ondanks zijn succes raakt hij door zijn tegendraadsheid en onafhankelijkheid in een sociaal isolement, omdat een schilder volgens hem ‘geen sociaal leven kon hebben’. Edgar Dégas werd geboren op 19 juli 1834 in Parijs. Lees verder

Van doodnormaal naar doodeng: Afrikaanse zombies in de Westerse cultuur

       17 juli 2017
Van doodnormaal naar doodeng: Afrikaanse zombies in de Westerse cultuur

Op 16 juli 2017 overleed filmmaker en regisseur George A. Romero op 77-jarige leeftijd. Hij was vooral bekend van de Night of the Living Dead-reeks. De eerste film, uit 1968, was verantwoordelijk voor de (hernieuwde) populariteit van de zombie als kannibalistische, geïnfecteerde mensenjager. De zombie gaat terug op Afrikaanse religieuze gebruiken.
Lees verder

De geschiedenis van Dejima

       10 juli 2017
De geschiedenis van Dejima

Al vrij vroeg in haar bestaan bezocht de VOC Japan. Daar barstte een machtsstrijd los met de Engelsen en Portugezen die door de Nederlanders gewonnen werd. zodoende hadden zij een tijdlang het alleenrecht op de handel met Japan. Die handel verliep via het kunstmatige eilandje Dejima (ook wel gelatiniseerd tot Deshima, Decima, Desjima, Dezima, Disma of Disima).  Lees verder

De geschiedenis van het horloge

    10 juli 2017
Zakhorloge

Tijd is in zekere zin ook een uitvinding. De eerste hulpmiddelen om te bepalen hoe laat het was kwamen waarschijnlijk voort uit de religieuze noodzaak het juiste tijdstip voor het gebed te bepalen en om te navigeren op open water. Vaak waren die instrumenten nog weinig nauwkeurig. Tegenwoordig kunnen horloges veel meer dan alleen nauwkeurig de tijd bepalen en zijn het meer stijlaccessoires dan klokken.
Lees verder

Onafhankelijkheid Zuid-Soedan

Burgeroorlog Soedan 1924

Op 9 juli 2011 verkreeg de Republiek van Zuid-Soedan haar onafhankelijkheid van Soedan. Deze onafhankelijkheid kwam exact zes jaar na de vredesovereenkomst tussen de Soedanese overheid en zuidelijke rebellen van 9 juli 2005. Deze overeenkomst betekende het einde van de langst durende burgeroorlog in Afrika, welke in 1983 begonnen was. De nieuwe natie Zuid-Soedan verkreeg zijn onafhankelijkheid niet zonder slag of stoot. Ook na de onafhankelijkheid ging het Zuid-Soedan niet voor de wind en werd het land geteisterd door crises en verschillende machtsblokken.

Lees verder

Uitvinder van de Zeppelin geboren

Graf von Zeppelin

Op 8 juli 1838 kwam in de Duitse universiteitsstad Konstanz Ferdinand Adolf Heinrich August Graf von Zeppelin ter wereld. De zoon van hofmaarschalk Friedrich von Zeppelin en Amélie Macaire d’Hogguer zou de wereld verrijken met het luchtschip dat zijn naam draagt.

Lees verder