Als historici het hebben over de negentiende eeuw, spreken zij vaak van de ‘lange negentiende eeuw’ als kenmerkend tijdvak tussen de Franse Revolutie (1789) en het begin van de Eerste Wereldoorlog (1914). In deze eeuw ontwikkelt de wetenschap en technologie zich met rasse schreden, wat zorgt voor een materialistische levensbeschouwing en een geloof in de vooruitgang. De eeuw begint met de machtige Napoleon Bonaparte.


Napoleon Bonaparte

De Fransman Napoleon Bonaparte (1769-1821) was één van de belangrijkste politieke leiders uit de moderne tijd. In 1799 pleegde hij een staatsgreep en in 1804 riep hij zichzelf uit tot keizer van Frankrijk. Als leider bezorgde hij Frankrijk een dominante positie in Europa. Na de mislukte veldtocht naar Rusland in 1812 viel de machtsbasis van Napoleon echter in elkaar. Eerst werd hij naar het eiland Elba verbannen, om vervolgens – na de Slag bij Waterloo in 1815 – naar Sint-Helena gestuurd te worden. Napoleons hervormingen zijn vandaag de dag nog steeds erg belangrijk.


Rijken & Pax Britannica

Na de Slag bij Waterloo hield het Franse keizerrijk dus op te bestaan. Dit paste perfect in het beeld van de negentiende eeuw, waar veel oude machten sneuvelden en nieuwe machten opkwamen. In deze roerige eeuw vielen het Spaanse-, Napoleontische-, Tweede Franse-, Chinese-, Heilige Roomse- en Mughal Rijk. Hiertegenover stond de opkomst van het Britse-, Russische-, Japanse-, Duitse- en Tweede Franse Koloniale Rijk en de groeiende macht van de Verenigde Staten. Desondanks wordt de negentiende eeuw gezien als een periode van relatieve vrede. Vooral dankzij het Britse Rijk, dat de rol van politie van de wereld op zich nam en veel bemiddelde tussen verschillende machten(Pax Britannica).


Industriële Revolutie & vooruitgang

In de negentiende eeuw werden veel wetenschappelijke ontdekkingen en uitvindingen gedaan. Ontwikkelingen op het gebied van wiskunde, natuurkunde, scheikunde, biologie, elektriciteit en metaalbewerking legden de fundering voor de technologische ontwikkelingen in de twintigste eeuw en zorgden voor een enorme bevolkingsgroei. De Industriële Revolutie die al eerder was begonnen in Groot-Brittannië verspreidde zich naar Noord-Amerika, Japan en de rest van Europa en zorgde voor steeds meer kinderarbeid in fabrieken en mijnen. Met de komst van spoorwegen steeg de urbanisatiegraad tevens enorm.


De nachtwakersstaat, het liberalisme, socialisme & feminisme

De kinderarbeid was mede te wijten aan het economisch liberalisme en het kapitalisme, waarin de overheid zich nauwelijks bemoeide met de economie (nachtwakersstaat) en alles draaide om winst. Als reactie op het liberalisme ontstond het socialisme, dat op geheel eigen wijze streed voor sociale rechtvaardigheid. In deze eeuw bestonden er strikte sociale normen wat betreft zedigheid en genderrollen, iets wat het opkomende feminisme probeerde te veranderen.


Afschaffing slavernij

De lange traditie van slavernij kwam in de negentiende eeuw geleidelijk ten einde. De meeste Europese landen stopten in navolging van het Verenigd Koninkrijk met de lucratieve handel van slaven. In Amerika ging dit moeizamer en werd het land tussen 1861 en 1865 verscheurd door de Amerikaanse Burgeroorlog. Onder leiding van Abraham Lincoln werd hier uiteindelijk ook de slavernij afgeschaft.


Charles Darwin & de evolutietheorie

Ook Charles Darwin speelde een belangrijk rol in deze periode. In 1859 publiceerde hij zijn boek On the origin of species waarin hij zijn evolutietheorie uiteen zet. Al vrij snel werd deze theorie binnen de wetenschappelijke wereld algemeen aanvaard als verklaring voor het ontstaan van soorten, inclusief de mens.


Belgische opstand & Nederland als eenheidsstaat

Nederland werd in deze eeuw een eenheidsstaat. Rechtspraak werd voortaan voor het hele land uniform geregeld en Limburg en Noord-Brabant werden volwaardige provincies. De Belgische Opstand van 1830 leidde tot onafhankelijkheid van België, wat in 1839 door Nederland erkend werd. Het Europese revolutiejaar 1848 bracht veel onrust. Nederland creëerde in deze periode een parlementaire democratie die vandaag de dag nog steeds wordt gehandhaafd.


Door: Thijs van Beusekom

Armauer Hansen ontdekt de Lepra bacterie

Armauer Hansen ontdekt de Lepra bacterie

Bergen 1873 – Het lijken maar onbeduidend kleine, rechte staafjes maar in werkelijkheid betekent het veel meer. Wat de Noor Armauer Hansen altijd al vermoedde ziet hij op 28 februari 1873 door de lens van zijn microscoop: lepra wordt veroorzaakt door een bacterie, niet door erfelijkheid. Een jarenlang mysterie wordt hiermee eindelijk opgelost.

Lees verder

Thomas Edison: een wetenschappelijke duizendpoot

       26 februari 2015
Thomas Edison: een wetenschappelijke duizendpoot

Thomas Alva Edison heeft meer dan duizend uitvindingen op zijn naam staan, waarvan de gloeilamp misschien wel de bekendste is. Toch heeft ook Edison zo zijn mislukkingen gekend en is hij niet de enige die de eer moet krijgen voor het uitvinden van de gloeilamp. 
Lees verder

Eerste executie met elektrische stoel

Eerste executie met elektrische stoel

New York 1890 – De man op de stoel kreunt. Zojuist heeft hij 17 seconden bloot gestaan aan een stroomstoot van 1000 volt, maar die heeft hem niet gedood. Wel is hij ernstig verbrand. De spanning wordt verhoogd naar 2000 volt. De volgende schok duurt meer dan een minuut. Rook komt uit zijn hoofd en de kamer ruikt naar verbrand vlees. De eerste executie op de elektrische stoel verloopt niet bepaald soepel.

Lees verder

Jesse James: beroemde bankovervaller uit het Wilde Westen

       16 februari 2015
Jesse James: beroemde bankovervaller uit het Wilde Westen

Afgelopen weekend werd ontdekt dat criminelen honderden miljoenen hebben gestolen bij meer dan 100 banken in 30 landen tegelijk. De bankoverval wordt gerekend als één van de grootste ooit, maar er werd geen schot gelost of kluis gekraakt. Hoe anders was dit vroeger, toen de legendarische Amerikaan Jesse James één van de eerste en beroemdste bankovervallers aller tijden werd.
Lees verder

Arrestatie Mata Hari

Mata Hari 1906

Op 13 februari wordt de van oorsprong Nederlandse danseres en spionne in Parijs gearresteerd op verdenking van het spioneren voor de Duitsers. Hoewel er geen sluitend bewijs is wordt zij datzelfde jaar nog geëxecuteerd. Lees verder

Geschiedenis van het warenhuis: Selfridge, V&D en het nieuwe winkelen

       5 februari 2015
Geschiedenis van het warenhuis: Selfridge, V&D en het nieuwe winkelen

Vier jaar geleden werd de warenhuisketen Vroom & Dreesmann (V&D) overgenomen door het Amerikaanse Sun Capital Partners, die het aantal winkels wilde verdubbelen. Er is echter in de laatste jaren slechts één winkel bijgekomen en het verlies verdubbelde in 2013 naar 42 miljoen euro. De keten verkeert in zwaar weer en moet vrezen voor haar voorbestaan. V&D was in 1912 het eerste moderne warenhuis in Nederland. Warenhuizen bestonden hier en elders echter al langer.
Lees verder

Oprichting Groninger Studenten Corps

Oprichting Groninger Studenten Corps

Groningen 1815 – Tot aan de negentiende eeuw verbiedt de Academie de oprichting van verenigingen en verbanden van studenten. Na tweehonderd jaar van geheime ontgroeningsceremonies, bijeenkomsten en genootschappen wordt op 4 februari 1815 de eerste en dus oudste studentenvereniging van Nederland opgericht. Het Groninger Studenten Corps genaamd Vindicat atque Polit (Latijn: ‘Handhaaft en Beschaaft’) is een feit.

Lees verder

Obesitas, van succes naar schande

       3 februari 2015
Obesitas. Foto door Staf de Prince 1975

In januari 2015 is de Coca Cola Life geïntroduceerd in Nederland. Het opvallende groene label ondersteunt het doel van de nieuwe colavariant: het bijdragen aan een gezond leven en de strijd tegen obesitas. Wat het drankje minder bevat aan suiker wordt gecompenseerd met de zoetstof stevia. Of Coca Cola life iets gaat bijdragen aan de strijd tegen obesitas moet de toekomst uitwijzen. Dat obesitas een groeiend probleem is, blijkt uit het feit dat inmiddels meer dan de helft van de volwassen New Yorkers kampt met overgewicht. Obesitas is de afgelopen eeuw enorm toegenomen en heeft zeer nadelige gevolgen voor de volksgezondheid. Hoe is het westen eigenlijk in zo’n rap tempo dik geworden?

Lees verder