Sadler,_Battle_of_Waterloo

1800-1900 | 19e eeuw

 

Als historici het hebben over de negentiende eeuw, spreken zij vaak van de ‘lange negentiende eeuw’ als kenmerkend tijdvak tussen de Franse Revolutie (1789) en het begin van de Eerste Wereldoorlog (1914). In deze eeuw ontwikkelt de wetenschap en technologie zich met rasse schreden, wat zorgt voor een materialistische levensbeschouwing en een geloof in de vooruitgang. De eeuw begint met de machtige Napoleon Bonaparte.


Napoleon Bonaparte

De Fransman Napoleon Bonaparte (1769-1821) was één van de belangrijkste politieke leiders uit de moderne tijd. In 1799 pleegde hij een staatsgreep en in 1804 riep hij zichzelf uit tot keizer van Frankrijk. Als leider bezorgde hij Frankrijk een dominante positie in Europa. Na de mislukte veldtocht naar Rusland in 1812 viel de machtsbasis van Napoleon echter in elkaar. Eerst werd hij naar het eiland Elba verbannen, om vervolgens – na de Slag bij Waterloo in 1815 – naar Sint-Helena gestuurd te worden. Napoleons hervormingen zijn vandaag de dag nog steeds erg belangrijk.


Rijken & Pax Britannica

Na de Slag bij Waterloo hield het Franse keizerrijk dus op te bestaan. Dit paste perfect in het beeld van de negentiende eeuw, waar veel oude machten sneuvelden en nieuwe machten opkwamen. In deze roerige eeuw vielen het Spaanse-, Napoleontische-, Tweede Franse-, Chinese-, Heilige Roomse- en Mughal Rijk. Hiertegenover stond de opkomst van het Britse-, Russische-, Japanse-, Duitse- en Tweede Franse Koloniale Rijk en de groeiende macht van de Verenigde Staten. Desondanks wordt de negentiende eeuw gezien als een periode van relatieve vrede. Vooral dankzij het Britse Rijk, dat de rol van politie van de wereld op zich nam en veel bemiddelde tussen verschillende machten(Pax Britannica).


Industriële Revolutie & vooruitgang

In de negentiende eeuw werden veel wetenschappelijke ontdekkingen en uitvindingen gedaan. Ontwikkelingen op het gebied van wiskunde, natuurkunde, scheikunde, biologie, elektriciteit en metaalbewerking legden de fundering voor de technologische ontwikkelingen in de twintigste eeuw en zorgden voor een enorme bevolkingsgroei. De Industriële Revolutie die al eerder was begonnen in Groot-Brittannië verspreidde zich naar Noord-Amerika, Japan en de rest van Europa en zorgde voor steeds meer kinderarbeid in fabrieken en mijnen. Met de komst van spoorwegen steeg de urbanisatiegraad tevens enorm.


De nachtwakersstaat, het liberalisme, socialisme & feminisme

De kinderarbeid was mede te wijten aan het economisch liberalisme en het kapitalisme, waarin de overheid zich nauwelijks bemoeide met de economie (nachtwakersstaat) en alles draaide om winst. Als reactie op het liberalisme ontstond het socialisme, dat op geheel eigen wijze streed voor sociale rechtvaardigheid. In deze eeuw bestonden er strikte sociale normen wat betreft zedigheid en genderrollen, iets wat het opkomende feminisme probeerde te veranderen.


Afschaffing slavernij

De lange traditie van slavernij kwam in de negentiende eeuw geleidelijk ten einde. De meeste Europese landen stopten in navolging van het Verenigd Koninkrijk met de lucratieve handel van slaven. In Amerika ging dit moeizamer en werd het land tussen 1861 en 1865 verscheurd door de Amerikaanse Burgeroorlog. Onder leiding van Abraham Lincoln werd hier uiteindelijk ook de slavernij afgeschaft.


Charles Darwin & de evolutietheorie

Ook Charles Darwin speelde een belangrijk rol in deze periode. In 1859 publiceerde hij zijn boek On the origin of species waarin hij zijn evolutietheorie uiteen zet. Al vrij snel werd deze theorie binnen de wetenschappelijke wereld algemeen aanvaard als verklaring voor het ontstaan van soorten, inclusief de mens.


Belgische opstand & Nederland als eenheidsstaat

Nederland werd in deze eeuw een eenheidsstaat. Rechtspraak werd voortaan voor het hele land uniform geregeld en Limburg en Noord-Brabant werden volwaardige provincies. De Belgische Opstand van 1830 leidde tot onafhankelijkheid van België, wat in 1839 door Nederland erkend werd. Het Europese revolutiejaar 1848 bracht veel onrust. Nederland creëerde in deze periode een parlementaire democratie die vandaag de dag nog steeds wordt gehandhaafd.


Door: Thijs van Beusekom

Populaire opera’s uit het verleden

       29 juni 2016
Populaire opera’s uit het verleden

stempels-themamaanden-ig-juni2 muziekRond het jaar 1600 verscheen de opera ten tonele; een nieuwe kunstvorm waarbij zang en gesproken tekst werden gecombineerd tot een theatraal geheel. In de jaren daarna zijn honderden opera’s verschenen, waarvan slechts enkele ons bekend zijn gebleven. Deze opera’s maakten diepe indruk op het grote publiek of waren revolutionair voor hun tijd. 4 verschillende populaire opera’s uit de periode 1600-1900 die vandaag de dag nog altijd worden opgevoerd.

Lees verder

Geschiedenis van het Panamakanaal

       27 juni 2016
Het Panamakanaal (Bron: Nationaal Archief)

Op zondag 26 juni werd het verbrede en verdiepte Panamakanaal in gebruik genomen. Onder toeziend oog van staatshoofden, regeringleiders en ministers heropende het Panamakanaal door middel van een officiële bijeenkomst. Het Panamakanaal werd in 1914 geopend, nadat de bouw – verspreid over twee periodes – in totaal 32 jaar duurde. Lees verder

Relatiestatus Engeland & Europa: het is ingewikkeld

       23 juni 2016
Groot-Brittannië en Europa

De afgelopen maanden is een bijzondere term steeds vaker in het nieuws voorbij gekomen: Brexit! Het duidt het eventueel uittreden van Groot-Brittannië uit de Europese Unie. Op 23 juni 2016 is het zover, tot 23:00 kunnen de Britten stemmen over hun toekomst. Hoe was de band tussen Engeland & Europa door de eeuwen heen?

Lees verder

Geschiedenis van de NS

       23 juni 2016
- Beeldbank Nationaal Archief, Eerste "Sprinter" van NS in Den Haag gestart; de eerste "Sprinter" vlak voor vertrek, links een namaaktreinstel

De NS heeft sinds 16 juni 2016 leescoupés geplaatst in één dubbeldekker intercity die kriskras door Nederland reist. ,,Het zou dus maar zo kunnen dat je ‘m binnenwandelt”, aldus Erik Kroeze van NS. Hoe zit het eigenlijk met het verleden van de Nederlandse Spoorwegen?
Lees verder

Het pauperparadijs: heropvoeding van armen in de negentiende eeuw

    20 juni 2016
Het pauperparadijs: heropvoeding van armen in de negentiende eeuw

Het pauperparadijs is een synoniem voor de gestichten in Veenhuizen waar de armen van de maatschappij gedwongen in werden opgenomen. Op meerdere plekken in Nederland waren buurten vergelijkbaar met het pauperparadijs als onderdeel van ‘de Maatschappij van Weldadigheid’, een idee van Johannes van den Bosch met als doel de armoede in Nederland uit te roeien. In dit pauperparadijs werden duizenden arme gezinnen, weeskinderen en anderen armen al dan niet gedwongen opgenomen voor een heropvoedingstraject.
Lees verder

Napoleon verslagen bij Waterloo

Napoleon verslagen bij Waterloo

Waterloo 1815 – “Mijn garde sterft, maar geeft zich niet over!” roept Generaal Pierre Cambronne van de Oude Garde soldaten van Napoleon. De kanonschoten vliegen hem om de oren en de paarden zakken weg in de blubberige velden. De Jonge Garde is al bijna geheel weggevaagd door het Pruisische leger. Napoleon keert  terug naar Parijs, het Franse leger in chaos achterlatend.

Lees verder

‘Gandy Dancers’: muziek en de spoorlijn

          17 juni 2016
‘Gandy Dancers’: muziek en de spoorlijn

De ‘Gandy Dancers’ waren de duizenden arbeiders, van verschilstempels-themamaanden-ig-juni2 muzieklende etnische achtergronden, die tijdens de 19de en 20ste eeuw werkten aan het spoor in de Verenigde Staten. De mannen moesten nieuwe trajecten aanleggen en bestaande verbindingen onderhouden. Tijdens het werk werden door de ‘Gandy Dancers’ veel liederen gezongen, de zogeheten ‘work songs’. Muziek stond centraal bij de aanleg van de vele kilometers spoor.

Lees verder

Geschiedenis van frisdrank

          17 juni 2016
Geschiedenis van frisdrank

Philadelphia is in juni 2016 de tweede Amerikaanse stad die een belasting op frisdrank invoert. Als de plannen doorgaan betalen inwoners van de stad per 1 januari 2017 tot wel 50 cent meer per fles. Hoe is het product ontstaan en wanneer is onze consumptie van frisdrank eigenlijk begonnen?

Lees verder