Sadler,_Battle_of_Waterloo

1800-1900 | 19e eeuw

 

Als historici het hebben over de negentiende eeuw, spreken zij vaak van de ‘lange negentiende eeuw’ als kenmerkend tijdvak tussen de Franse Revolutie (1789) en het begin van de Eerste Wereldoorlog (1914). In deze eeuw ontwikkelt de wetenschap en technologie zich met rasse schreden, wat zorgt voor een materialistische levensbeschouwing en een geloof in de vooruitgang. De eeuw begint met de machtige Napoleon Bonaparte.


Napoleon Bonaparte

De Fransman Napoleon Bonaparte (1769-1821) was één van de belangrijkste politieke leiders uit de moderne tijd. In 1799 pleegde hij een staatsgreep en in 1804 riep hij zichzelf uit tot keizer van Frankrijk. Als leider bezorgde hij Frankrijk een dominante positie in Europa. Na de mislukte veldtocht naar Rusland in 1812 viel de machtsbasis van Napoleon echter in elkaar. Eerst werd hij naar het eiland Elba verbannen, om vervolgens – na de Slag bij Waterloo in 1815 – naar Sint-Helena gestuurd te worden. Napoleons hervormingen zijn vandaag de dag nog steeds erg belangrijk.


Rijken & Pax Britannica

Na de Slag bij Waterloo hield het Franse keizerrijk dus op te bestaan. Dit paste perfect in het beeld van de negentiende eeuw, waar veel oude machten sneuvelden en nieuwe machten opkwamen. In deze roerige eeuw vielen het Spaanse-, Napoleontische-, Tweede Franse-, Chinese-, Heilige Roomse- en Mughal Rijk. Hiertegenover stond de opkomst van het Britse-, Russische-, Japanse-, Duitse- en Tweede Franse Koloniale Rijk en de groeiende macht van de Verenigde Staten. Desondanks wordt de negentiende eeuw gezien als een periode van relatieve vrede. Vooral dankzij het Britse Rijk, dat de rol van politie van de wereld op zich nam en veel bemiddelde tussen verschillende machten(Pax Britannica).


Industriële Revolutie & vooruitgang

In de negentiende eeuw werden veel wetenschappelijke ontdekkingen en uitvindingen gedaan. Ontwikkelingen op het gebied van wiskunde, natuurkunde, scheikunde, biologie, elektriciteit en metaalbewerking legden de fundering voor de technologische ontwikkelingen in de twintigste eeuw en zorgden voor een enorme bevolkingsgroei. De Industriële Revolutie die al eerder was begonnen in Groot-Brittannië verspreidde zich naar Noord-Amerika, Japan en de rest van Europa en zorgde voor steeds meer kinderarbeid in fabrieken en mijnen. Met de komst van spoorwegen steeg de urbanisatiegraad tevens enorm.


De nachtwakersstaat, het liberalisme, socialisme & feminisme

De kinderarbeid was mede te wijten aan het economisch liberalisme en het kapitalisme, waarin de overheid zich nauwelijks bemoeide met de economie (nachtwakersstaat) en alles draaide om winst. Als reactie op het liberalisme ontstond het socialisme, dat op geheel eigen wijze streed voor sociale rechtvaardigheid. In deze eeuw bestonden er strikte sociale normen wat betreft zedigheid en genderrollen, iets wat het opkomende feminisme probeerde te veranderen.


Afschaffing slavernij

De lange traditie van slavernij kwam in de negentiende eeuw geleidelijk ten einde. De meeste Europese landen stopten in navolging van het Verenigd Koninkrijk met de lucratieve handel van slaven. In Amerika ging dit moeizamer en werd het land tussen 1861 en 1865 verscheurd door de Amerikaanse Burgeroorlog. Onder leiding van Abraham Lincoln werd hier uiteindelijk ook de slavernij afgeschaft.


Charles Darwin & de evolutietheorie

Ook Charles Darwin speelde een belangrijk rol in deze periode. In 1859 publiceerde hij zijn boek On the origin of species waarin hij zijn evolutietheorie uiteen zet. Al vrij snel werd deze theorie binnen de wetenschappelijke wereld algemeen aanvaard als verklaring voor het ontstaan van soorten, inclusief de mens.


Belgische opstand & Nederland als eenheidsstaat

Nederland werd in deze eeuw een eenheidsstaat. Rechtspraak werd voortaan voor het hele land uniform geregeld en Limburg en Noord-Brabant werden volwaardige provincies. De Belgische Opstand van 1830 leidde tot onafhankelijkheid van België, wat in 1839 door Nederland erkend werd. Het Europese revolutiejaar 1848 bracht veel onrust. Nederland creëerde in deze periode een parlementaire democratie die vandaag de dag nog steeds wordt gehandhaafd.


Door: Thijs van Beusekom

Pinchback wordt de eerste zwarte gouverneur van een Amerikaanse staat

New Orleans 1872 – Op 9 december wordt Pinckney Benton Stewart Pinchback de eerste zwarte gouverneur van een Amerikaanse staat. Pinchback vervult de functie van gouverneur van Louisiana voor 35 dagen. Een indrukwekkende gebeurtenis, omdat het hierna nog ruim een eeuw duurt voordat een tweede donkere man deze functie bekleed. Lees verder

Ringtheaterbrand in Wenen

Ringtheaterbrand Wenen

Op 8 december 1881 vindt een enorme ramp plaats in Oostenrijk-Hongarije. Op die dag ontstaat er een brand in het Ringtheater in de stad Wenen. Volgens de eerste cijfers vinden 384 mensen de dood. Latere schattingen wijzen zelfs op een aantal van minstens 600 doden. Lees verder

Het Congres van Wenen

       1 december 2016
Congres van Wenen

Het congres van Wenen werd georganiseerd om de toekomst van Europa na Napoleon te bespreken. Het congres van Wenen begon in 1814, vijf maanden na de eerste afzetting van Napoleon en duurde tot de zomer van 1815.
Lees verder

Willem I komt in 1813 aan in Scheveningen

Willem I komt in 1813 aan in Scheveningen

Scheveningen 1813 – De latere koning Willem I komt op 30 november met een Engels fregat aan op de Scheveningse kust. Hij krijgt geen koninklijk onthaal. Er zijn slechts een paar vissers aanwezig die ervoor moeten zorgen dat Willem veilig van de boot op een kar stapt, die hem Den Haag binnen zal rijden.

Lees verder

De slag bij Little Bighorn

       25 november 2016
De slag bij Little Bighorn

Recentelijk zijn bij nieuwe protesten over de Dakota-pijplijn tientallen demonstranten in het ziekenhuis beland. De politie probeerde hen te verjagen met koud water, traangas en rubberkogels. De aanleg van de pijplijn is omstreden, onder meer omdat hij door reservaten en heilige plaatsen van de Sioux indianen komt te lopen. Hoe zit het ook al weer met de indianenreservaten? Lees verder

De beëdiging van koningin-regentes Emma

Koningin Emma

Den Haag 1890 – Door zijn slechte geestelijke gesteldheid beschouwt de Staten-Generaal haar man, koning Willem III, niet langer geschikt om te regeren. Totdat haar dochter Wilhelmina meerderjarig is, zal zij daarom moeten functioneren als het vervangend staatshoofd. Op  23 november 1880 wordt Emma officieel beëdigd als koningin-regentes van Nederland.

Lees verder

Het verdwenen beroep van de kolenboer

    22 november 2016
Kolenboer

De kolenboer was vaak zo zwart als roet, maar met de goedheiligman had dit niks te maken. Het beroep van de kolenboer was tot de jaren 60 nog bekend onder het volk, terwijl hij met paard en wagen de huizen ging. Lees verder

Begrafenis Ferdinand Domela Nieuwenhuis bijgewoond door duizenden mensen

Tienduizenden mensen nemen deel aan de rouwstoet voor Ferdinand Domela Nieuwenhuis

Op 22 november 1919 trekt de rouwstoet van Ferdinand Domela Nieuwenhuis door de straten van Amsterdam. Duizenden mensen woonden zijn begrafenis bij en liepen mee in de rouwstoet van de overleden socialistische leider en grondlegger van de arbeidersbeweging in Nederland. Nieuwenhuis overleed op 72-jarige leeftijd na jaren inzet voor een betere samenleving. Lees verder