Sadler,_Battle_of_Waterloo

1800-1900 | 19e eeuw

 

Als historici het hebben over de negentiende eeuw, spreken zij vaak van de ‘lange negentiende eeuw’ als kenmerkend tijdvak tussen de Franse Revolutie (1789) en het begin van de Eerste Wereldoorlog (1914). In deze eeuw ontwikkelt de wetenschap en technologie zich met rasse schreden, wat zorgt voor een materialistische levensbeschouwing en een geloof in de vooruitgang. De eeuw begint met de machtige Napoleon Bonaparte.


Napoleon Bonaparte

De Fransman Napoleon Bonaparte (1769-1821) was één van de belangrijkste politieke leiders uit de moderne tijd. In 1799 pleegde hij een staatsgreep en in 1804 riep hij zichzelf uit tot keizer van Frankrijk. Als leider bezorgde hij Frankrijk een dominante positie in Europa. Na de mislukte veldtocht naar Rusland in 1812 viel de machtsbasis van Napoleon echter in elkaar. Eerst werd hij naar het eiland Elba verbannen, om vervolgens – na de Slag bij Waterloo in 1815 – naar Sint-Helena gestuurd te worden. Napoleons hervormingen zijn vandaag de dag nog steeds erg belangrijk.


Rijken & Pax Britannica

Na de Slag bij Waterloo hield het Franse keizerrijk dus op te bestaan. Dit paste perfect in het beeld van de negentiende eeuw, waar veel oude machten sneuvelden en nieuwe machten opkwamen. In deze roerige eeuw vielen het Spaanse-, Napoleontische-, Tweede Franse-, Chinese-, Heilige Roomse- en Mughal Rijk. Hiertegenover stond de opkomst van het Britse-, Russische-, Japanse-, Duitse- en Tweede Franse Koloniale Rijk en de groeiende macht van de Verenigde Staten. Desondanks wordt de negentiende eeuw gezien als een periode van relatieve vrede. Vooral dankzij het Britse Rijk, dat de rol van politie van de wereld op zich nam en veel bemiddelde tussen verschillende machten(Pax Britannica).


Industriële Revolutie & vooruitgang

In de negentiende eeuw werden veel wetenschappelijke ontdekkingen en uitvindingen gedaan. Ontwikkelingen op het gebied van wiskunde, natuurkunde, scheikunde, biologie, elektriciteit en metaalbewerking legden de fundering voor de technologische ontwikkelingen in de twintigste eeuw en zorgden voor een enorme bevolkingsgroei. De Industriële Revolutie die al eerder was begonnen in Groot-Brittannië verspreidde zich naar Noord-Amerika, Japan en de rest van Europa en zorgde voor steeds meer kinderarbeid in fabrieken en mijnen. Met de komst van spoorwegen steeg de urbanisatiegraad tevens enorm.


De nachtwakersstaat, het liberalisme, socialisme & feminisme

De kinderarbeid was mede te wijten aan het economisch liberalisme en het kapitalisme, waarin de overheid zich nauwelijks bemoeide met de economie (nachtwakersstaat) en alles draaide om winst. Als reactie op het liberalisme ontstond het socialisme, dat op geheel eigen wijze streed voor sociale rechtvaardigheid. In deze eeuw bestonden er strikte sociale normen wat betreft zedigheid en genderrollen, iets wat het opkomende feminisme probeerde te veranderen.


Afschaffing slavernij

De lange traditie van slavernij kwam in de negentiende eeuw geleidelijk ten einde. De meeste Europese landen stopten in navolging van het Verenigd Koninkrijk met de lucratieve handel van slaven. In Amerika ging dit moeizamer en werd het land tussen 1861 en 1865 verscheurd door de Amerikaanse Burgeroorlog. Onder leiding van Abraham Lincoln werd hier uiteindelijk ook de slavernij afgeschaft.


Charles Darwin & de evolutietheorie

Ook Charles Darwin speelde een belangrijk rol in deze periode. In 1859 publiceerde hij zijn boek On the origin of species waarin hij zijn evolutietheorie uiteen zet. Al vrij snel werd deze theorie binnen de wetenschappelijke wereld algemeen aanvaard als verklaring voor het ontstaan van soorten, inclusief de mens.


Belgische opstand & Nederland als eenheidsstaat

Nederland werd in deze eeuw een eenheidsstaat. Rechtspraak werd voortaan voor het hele land uniform geregeld en Limburg en Noord-Brabant werden volwaardige provincies. De Belgische Opstand van 1830 leidde tot onafhankelijkheid van België, wat in 1839 door Nederland erkend werd. Het Europese revolutiejaar 1848 bracht veel onrust. Nederland creëerde in deze periode een parlementaire democratie die vandaag de dag nog steeds wordt gehandhaafd.


Door: Thijs van Beusekom

Griekenland begint haar Onafhankelijkheidsoorlog

Griekenland begint haar Onafhankelijkheidsoorlog

Iaşi 1821 – Na vier eeuwen van Ottomaanse overheersing komen de Grieken op 25 maart in opstand. Onder invloed van de verlichting beginnen ze een zeven jaar durende bloedige oorlog, die wordt uitgevochten met de uiteindelijke steun van de Europese grootmachten. Dit resulteert in een onafhankelijke Griekse staat en een verzwakt Ottomaans Rijk.

Lees verder

Zetelaantallen van de Tweede Kamer

          24 maart 2017
Algemene Beschouwingen met 150 leden in de Oude Zaal van de Tweede Kamer, 7 oktober 1980 (bron: Nationaal Archief)

Afgelopen week zijn de nieuwe Tweede Kamerleden geïnstalleerd. Door de verkiezingen hebben zij een plek in de Kamer gekregen, eventueel met voorkeursstemmen. Er was maar plek voor 150 Kamerleden. Het zetelaantal van de Tweede Kamer is in de loop van de geschiedenis regelmatig aan veranderingen onderhevig geweest. Lees verder

Biografie: Emmy Noether

       23 maart 2017
Een jonge Emmy Noether. Bron: Wikimedia Commons

Emmy Noether is bekend vanwege haar grote bijdrage aan de abstracte algebra en de theoretische natuurkunde. Wiskundige David Hilbert zag haar als ‘de belangrijkste vrouw in de geschiedenis van de wiskunde’ en Albert Einstein noemde haar ‘het belangrijkste wiskundige genie sinds het hoger onderwijs vrouwen toelaat’. Emmy Noether werd geboren op 23 maart 1882 in het Duitse Erlangen. Lees verder

Val van het kabinet Thorbecke I als gevolg van de Aprilbeweging

"Utrecht en Rome", spotprent op de gevreesde opheffing van de Rijksuniversiteit te Utrecht, door W.F. Dannenfelser. In het midden een tor met zweep en portefeuille, doelende op Thorbecke. Rechts een wegwijzer Utrecht waarlangs een onafzienbare rij bisschoppen nadert (bron: Nationaal Archief)

Den Haag 1851 – Tot groot ongenoegen van koning Willem III is er in 1848 een nieuwe grondwet ingevoerd, waardoor zijn macht aanzienlijk beperkt wordt. Zo mag hij zich niet meer bemoeien met de godsdienst in zijn land en moet hij op politiek gebied een terughoudende rol innemen. In 1851 besluit Willem III echter toch zijn steun uit te spreken voor de Aprilbeweging, met een politieke crisis tot gevolg. Lees verder

AFC Ajax opgericht in Amsterdam

ajax

18 maart 1900 – In de Kalverstraat in Amsterdam is in café Oost-Indië de Amsterdamse Football Club Ajax opgericht door Han Dade, Carel Reeser en Floris Stempel. De club wordt aangesloten bij de Amsterdamsche Voetbalbond (AVB) en speelt de thuiswedstrijden in Amsterdam Noord. AFC Ajax dankt haar naam aan de held uit de Griekse mythologie.

Lees verder

Grondwetsherziening van 1848

          17 maart 2017
Inhuldiging koning Willem II

Den Haag 1844 – “Dit voorstel nooit, al ware het schavot ernaast geplaatst”. In 1844 wijst de conservatieve koning Willem II resoluut een Grondwetsherziening af. Vier jaar later, na een reeks liberale revoluties, ziet hij zich echter alsnog genoodzaakt de democratische hervormingen toe te staan. Op 3 november 1848 presenteert Thorbecke de nieuwe Grondwet van het Koninkrijk der Nederlanden.

Lees verder

Broodoorlog in Venezuela door voedselprijzen

       17 maart 2017
Aardappelrevolutie

In Venezuela heeft president Nicolas Maduro deze week meerdere bakkers opgepakt in de zogenoemde ‘broodoorlog’. De bakkers zouden te veel tarwe gebruiken om luxe producten te maken zoals croissants en gebak. Vanwege de voedseltekorten in Venezuela mag sinds een paar weken slechts tien procent van de tarwe gebruikt worden voor luxe producten. Deze broodoorlogen of oproeren zijn niet nieuw in de geschiedenis. Nederland kende er ook een in 1846.

Lees verder

Willem I benoemt zichzelf tot vorst van het nieuwe Koninkrijk Nederland

Koning Willem I

Op 16 maart 1815 proclameerde prins Willem Frederik van Oranje zich tot Koning der Nederlanden. Dit betrof het gebied van zowel de Noordelijke als de Zuidelijke Nederlanden. Hierdoor steeg het inwoneraantal van zijn land tot vijfenhalf miljoen. Het besluit tot vereniging was al tijdens het Verdrag van Chaumont op 9 maart 1814 besloten, maar pas in 1815 werd Willem I ook echt koning.

Lees verder