WAR & CONFLICT BOOK ERA:  WORLD WAR II/PERSONALITIES

1900-1945 | Interbellum, Eerste & Tweede Wereldoorlog

 

De eerste helft van de twintigste eeuw wordt gekenmerkt door oorlog en geweld. Twee wereldoorlogen verscheuren de wereld en lijken een schier onoplosbare tegenstelling te creëren. Als klap op de vuurpijl was er tijdens het Interbellum ook nog eens sprake van de zogenaamde Grote Depressie. In schril contrast hiermee staat de geboekte vooruitgang.

 

Eerste Wereldoorlog – geallieerden vs. centralen

Op 28 juli 1914 begon de Eerste Wereldoorlog nadat Oostenrijk-Hongarije Servië binnenviel. Er ontstonden twee opponerende allianties: de geallieerden en de centralen. Uiteindelijk eindigde de oorlog op 11 november 1918 met een wapenstilstand en ‘wonnen’ de geallieerden de oorlog. De Volkenbond werd opgericht en de omstreden Vrede van Versailles werd ondertekend. Als oorzaken voor de oorlog wijzen sommige historici naar de toenemende populariteit van het militarisme en het radicaalnationalisme. Ook het imperialisme speelde een belangrijk rol.

 

Interbellum – Aanloop naar nieuwe oorlog

Het Interbellum is de periode tussen de twee wereldoorlogen in en kreeg zijn naam dan ook logischerwijs pas na de Tweede Wereldoorlog. Al snel na het Verdrag van Versailles werd gezegd dat dit verdrag de basis vormde voor een nieuwe oorlog. Duitsland moest enorme geldbedragen betalen en de Sovjet-Unie was niet uitgenodigd bij de onderhandelingen. Daarnaast woedde er in de USSR een vreselijke burgeroorlog (1918-1921) en brandde er een machtsstrijd los na het overlijden van Lenin. Ook werden de nieuwe landsgrenzen niet bepaald door nationaliteiten, maar op basis van de voorkeuren van de winnaars. Dit werkte weer een groeiend nationaliteitsgevoel in de hand.

 

Interbellum – Beurskrach & de Grote Depressie

Tijdens het Interbellum kreeg de wereld ook nog eens te maken met de Grote Depressie, voornamelijk veroorzaakt door de Beurskrach in de Verenigde Staten. Het ging al langer niet goed in Amerika: de Drooglegging werd ingevoerd als bestrijding tegen het groeiende alcoholisme, maar zorgde juist voor meer georganiseerde misdaad. Men leefde er in deze jaren twintig op los, deze periode werd later ook wel de ‘roaring twenties’ genoemd. In deze jaren waren de koersen door massale speculatie gestegen tegen de economische realiteit in. De Beurskrach op 24 oktober 1929 kwam dan ook extra hard aan. Europa werd mede getroffen, want de VS betaalde niet langer herstelbetalingen aan Duitsland. In 1932 trad Franklin D. Roosevelt aan als nieuwe leider en probeerde met zijn New Deal de crisis te bezweren.

 

Tweede Wereldoorlog

Adolf Hitler was al in 1933 aan de macht gekomen in Duitsland, maar velen erkende het gevaar van zijn nationaalsocialistische partij niet. Eén van de weinigen die dat wel deed was de nieuwe USSR-leider, de communistische Jozef Stalin, die met harde hand regeerde. Toen op 1 september 1939 Duitsland Polen binnenviel en op 7 december 1941 Japanners Pearl Harbor bombardeerden, was opnieuw de hele wereld betrokken in een oorlog. De Tweede Wereldoorlog, waarbij Nazi-Duitsland steun kreeg van het fascistische Italië, duurde tot 1945 en veroorzaakte tussen de 50 en 70 miljoen doden. Vooral veel burgers waren slachtoffer en de joodse gemeenschap werd tijdens de holocaust stelselmatig uitgeroeid in de vele concentratiekampen. Tot op heden is deze oorlog nog steeds de enige oorlog waar kernwapens zijn ingezet, zo werden atoombommen geworpen op Hiroshima en Nagasaki.

 

Nederland

Ook Nederland was slachtoffer van de Tweede Wereldoorlog. Tijdens de Eerste Wereldoorlog bleef het land nog neutraal en voerde het in 1917 en 1919 passief en actief vrouwenkiesrecht in. Het kon echter niet ontkomen aan de economische crisis eind jaren twintig die grote delen van de wereld teisterde. Met de opkomst van de NSDAP in Duitsland kreeg het rechtsradicalisme in ons land ook een boost. De NSB kwam op, maar kreeg lang niet zoveel aanhangers als de NSDAP. Het naziregime zorgde echter ook hier voor veel slachtoffers. Ontzettend veel Joden werden vanuit Nederland naar de concentratiekampen gevoerd en vooral Amsterdam kende veel deportaties.

 

Epicentrum Europa

Ook in andere delen van de wereld gebeurde natuurlijk voldoende. Zo greep in 1939 Francisco Franco de macht in Spanje en was de Russisch-Japanse Oorlog in 1904 de eerste grote oorlog van de twintigste eeuw. Daarnaast kwam er in 1912 een einde aan ruim 2000 jaar Chinees keizerrijk en was in 1922/23 het machtige Ottomaanse Rijk voltooid verleden tijd. Desondanks overheersten de wereldoorlogen al het andere. Europa stond niet voor het eerst in het centrum van de aandacht.

 

Door: Thijs van Beusekom

Ontstaan en ontwikkeling van de IRA

       20 mei 2015
Ontstaan en ontwikkeling van de IRA

Op 19 mei 2015 heeft prins Charles de hand geschud met de leider van de voormalige IRA,  Gerry Adams. Het was voor het eerst dat een leider van de Ierse politieke beweging iemand van het Britse koninklijk huis ontmoette. De relatie tussen de twee buurlanden is de laatste jaren beter geworden, maar de IRA verzet zich nog steeds tegen de Ierse verdeling en Britse overheersing.
Lees verder

Joseph Goebbels, Minister voor Volksvoorlichting en Propaganda

       20 mei 2015
Joseph Goebbels beloond een soldaat van de Hitler Jugend met een medaille, 9 maart 1945

Joseph Goebbels, de nazi-minister van Propaganda die tijdens de Tweede Wereldoorlog het moraal van de Duitse bevolking hoog moest houden, was zelf voortdurend op zoek naar erkenning en bevestiging. Deze conclusie trekt Peter Longerich, de auteur die voor zijn nieuwe biografie over Goebbels onder andere diens dagboeken uitgebreid heeft bestudeerd. Lees verder

Bommenzee verwoest Rotterdam

Bommenzee verwoest Rotterdam

Rotterdam 1940 – 13.22 uur. Luchtweeralarmen gillen door de straten. De Duitse bommenwerpereenheid Kampfgeschwader 54  verschijnt in gevaarlijke snelheid aan de horizon. Mensen vluchten schuilkelders in, gaan plat op straat liggen of drukken zich tegen de gevels van gebouwen. In minder dan een kwartier vagen 97.000 kilo Duitse brisantbommen de historische binnenstad van Rotterdam weg. 800 mensen komen om.

Lees verder

Battle of Britain: luchtslag boven Engeland en het Kanaal

Een Duitse Heinkel bommenwerper boven Londen in de herfst van 1940 (Foto: AP Photo/British Official Photo)

stempels-themamaanden-ig-mei-wo2-1“Nooit eerder in de geschiedenis van de oorlogvoering hebben zovelen zoveel te danken gehad aan zo weinigen”, waren de woorden die Winston Churchill gebruikte om de daden van de Britse piloten tijdens de Battle of Britain (juli – oktober 1940) te beschrijven. Zij beschermden hun land tegen een Duitse invasie en zorgden daarmee dat Groot-Brittannië een rol bleef spelen in de Tweede Wereldoorlog. Lees verder

Canadezen bevrijden Nederland

Intocht van Canadezen in Haarlem in 1945

Enkele dagen na de bevrijding trokken op 8 mei 1945 de Canadezen Amsterdam binnen. Onder luid gejuich werden de bevrijders ontvangen en Amsterdam vierde feest. Na de bevrijding bleven de Canadezen nog maandenlang in Nederland, pas in februari 1946 keerden de laatste Canadese militairen terug naar hun vaderland. De komst en het verblijf van de Canadezen in Nederland was niet zonder gevolgen: Nederlandse meisjes vielen in katzwijm, Nederlandse mannen waren beledigd en een geboortegolf aan half-Canadese kinderen volgde. Lees verder

“Fuck de koning”: Troelstra’s revolutie tegen de monarchie

       7 mei 2015
"Fuck de koning": Troelstra's revolutie tegen de monarchie

De activist Abulkasim al-Jaberi moet voor de rechter verschijnen, omdat hij tijdens een demonstratie tegen Zwarte Piet ‘Fuck de koning, fuck het koningshuis’ heeft geroepen. Al-Jaberi’s advocaat doet een beroep op de vrijheid van meninguiting; zijn cliënt sprak zich slechts uit tegen het koningshuis. Sinds het ontstaan van het Nederlandse koningshuis zijn er verschillende tegenbewegingen geweest. De beweging van Troelstra is daarvan wellicht de meest bekende.  Lees verder

Februaristaking: massaal protest tegen Jodenvervolging

Februaristaking: massaal protest tegen Jodenvervolging

Uit protest tegen de Jodenvervolging geven duizenden Amsterdammers op 25 februari 1941 gehoor aan de oproep van de communistische partij om het werk neer te leggen. Een dag later slaat de stakingsgolf over naar Haarlem, de Zaanstreek, het Gooi en Utrecht. De Februaristaking is het eerste grootschalige verzet tegen de Duitse bezetting in WOII. Lees verder

Koninklijk verzet via Radio Oranje

Koninklijk verzet via Radio Oranje

stempels-themamaanden-april-wo2Londen 1940- “Wie op het juiste oogenblik handelt, slaat den Nazi op den kop. Ik heb gezegd”. Koningin Wilhelmina sprak tijdens de oorlog 48 keer door de microfoon van radio Oranje de Nederlandse bevolking toe. De eerste uitzending was op 28 juli 1940. 

Lees verder