WAR & CONFLICT BOOK ERA: WORLD WAR II/PERSONALITIES

1900-1945 | Interbellum, Eerste & Tweede Wereldoorlog

 

De eerste helft van de twintigste eeuw wordt gekenmerkt door oorlog en geweld. Twee wereldoorlogen verscheuren de wereld en lijken een schier onoplosbare tegenstelling te creëren. Als klap op de vuurpijl was er tijdens het Interbellum ook nog eens sprake van de zogenaamde Grote Depressie. In schril contrast hiermee staat de geboekte vooruitgang.

 

Eerste Wereldoorlog – geallieerden vs. centralen

Op 28 juli 1914 begon de Eerste Wereldoorlog nadat Oostenrijk-Hongarije Servië binnenviel. Er ontstonden twee opponerende allianties: de geallieerden en de centralen. Uiteindelijk eindigde de oorlog op 11 november 1918 met een wapenstilstand en ‘wonnen’ de geallieerden de oorlog. De Volkenbond werd opgericht en de omstreden Vrede van Versailles werd ondertekend. Als oorzaken voor de oorlog wijzen sommige historici naar de toenemende populariteit van het militarisme en het radicaalnationalisme. Ook het imperialisme speelde een belangrijk rol.

 

Interbellum – Aanloop naar nieuwe oorlog

Het Interbellum is de periode tussen de twee wereldoorlogen in en kreeg zijn naam dan ook logischerwijs pas na de Tweede Wereldoorlog. Al snel na het Verdrag van Versailles werd gezegd dat dit verdrag de basis vormde voor een nieuwe oorlog. Duitsland moest enorme geldbedragen betalen en de Sovjet-Unie was niet uitgenodigd bij de onderhandelingen. Daarnaast woedde er in de USSR een vreselijke burgeroorlog (1918-1921) en brandde er een machtsstrijd los na het overlijden van Lenin. Ook werden de nieuwe landsgrenzen niet bepaald door nationaliteiten, maar op basis van de voorkeuren van de winnaars. Dit werkte weer een groeiend nationaliteitsgevoel in de hand.

 

Interbellum – Beurskrach & de Grote Depressie

Tijdens het Interbellum kreeg de wereld ook nog eens te maken met de Grote Depressie, voornamelijk veroorzaakt door de Beurskrach in de Verenigde Staten. Het ging al langer niet goed in Amerika: de Drooglegging werd ingevoerd als bestrijding tegen het groeiende alcoholisme, maar zorgde juist voor meer georganiseerde misdaad. Men leefde er in deze jaren twintig op los, deze periode werd later ook wel de ‘roaring twenties’ genoemd. In deze jaren waren de koersen door massale speculatie gestegen tegen de economische realiteit in. De Beurskrach op 24 oktober 1929 kwam dan ook extra hard aan. Europa werd mede getroffen, want de VS betaalde niet langer herstelbetalingen aan Duitsland. In 1932 trad Franklin D. Roosevelt aan als nieuwe leider en probeerde met zijn New Deal de crisis te bezweren.

 

Tweede Wereldoorlog

Adolf Hitler was al in 1933 aan de macht gekomen in Duitsland, maar velen erkende het gevaar van zijn nationaalsocialistische partij niet. Eén van de weinigen die dat wel deed was de nieuwe USSR-leider, de communistische Jozef Stalin, die met harde hand regeerde. Toen op 1 september 1939 Duitsland Polen binnenviel en op 7 december 1941 Japanners Pearl Harbor bombardeerden, was opnieuw de hele wereld betrokken in een oorlog. De Tweede Wereldoorlog, waarbij Nazi-Duitsland steun kreeg van het fascistische Italië, duurde tot 1945 en veroorzaakte tussen de 50 en 70 miljoen doden. Vooral veel burgers waren slachtoffer en de joodse gemeenschap werd tijdens de holocaust stelselmatig uitgeroeid in de vele concentratiekampen. Tot op heden is deze oorlog nog steeds de enige oorlog waar kernwapens zijn ingezet, zo werden atoombommen geworpen op Hiroshima en Nagasaki.

 

Nederland

Ook Nederland was slachtoffer van de Tweede Wereldoorlog. Tijdens de Eerste Wereldoorlog bleef het land nog neutraal en voerde het in 1917 en 1919 passief en actief vrouwenkiesrecht in. Het kon echter niet ontkomen aan de economische crisis eind jaren twintig die grote delen van de wereld teisterde. Met de opkomst van de NSDAP in Duitsland kreeg het rechtsradicalisme in ons land ook een boost. De NSB kwam op, maar kreeg lang niet zoveel aanhangers als de NSDAP. Het naziregime zorgde echter ook hier voor veel slachtoffers. Ontzettend veel Joden werden vanuit Nederland naar de concentratiekampen gevoerd en vooral Amsterdam kende veel deportaties.

 

Epicentrum Europa

Ook in andere delen van de wereld gebeurde natuurlijk voldoende. Zo greep in 1939 Francisco Franco de macht in Spanje en was de Russisch-Japanse Oorlog in 1904 de eerste grote oorlog van de twintigste eeuw. Daarnaast kwam er in 1912 een einde aan ruim 2000 jaar Chinees keizerrijk en was in 1922/23 het machtige Ottomaanse Rijk voltooid verleden tijd. Desondanks overheersten de wereldoorlogen al het andere. Europa stond niet voor het eerst in het centrum van de aandacht.

 

Door: Thijs van Beusekom

Kröller-Müller geopend op de Veluwe

Kröller-Müller geopend op de Veluwe

Otterlo 1938 – Aandachtig kijken Helene Kröller-Müller en Minister Welter van Koloniën naar ‘de Aardappelpoters van Van Gogh.’ De auto’s met gasten rijden ondertussen af en aan voor de opening van het nieuwe museum op de Veluwe.

Lees verder

De grote Afro-Amerikaanse volksverhuizing

       11 juli 2016
afro-amerikaanse volksverhuizing

Themamaand Op ReisVoor veel Europese immigranten behelsde Amerika het ultieme idee van vrijheid, het land van de onbegrensde mogelijkheden. Het land waarin iedereen binnen de kortste keer een ‘echte Amerikaan’ zou zijn en waar voor iedereen plaats was. De werkelijkheid bleek voor vele Afro-Amerikanen anders te zijn, daarom vertrokken tussen 1916 en 1970 zes miljoen Afro-Amerikanen uit het racistische zuiden naar het industriële noorden met hoop op een betere toekomst.

Lees verder

Hitler en zijn plan om de Paus te ontvoeren: verhaal nu opnieuw herzien

    8 juli 2016
Hitler en zijn plan om de Paus te ontvoeren: verhaal nu opnieuw herzien

Karl Wolff, de hoogste SS-officier in Italië, verklaarde in 1972 dat Hitler hem in mei 1944 de opdracht had gegeven om de toenmalige Paus Pius XII te ontvoeren. Pas in 2005 publiceerde het Italiaanse katholieke dagblad Avvenire het verhaal. Dit naar aanleiding van getuigenissen die Wolff had gedaan op zijn sterfbed aan de vertegenwoordigers van de clerus. Nu, in 2016, blijken uit de memoires van de vader van Antonio Nogara, de voormalig directeur van de Vaticaanse musea, meer feiten over de ontvoering naar boven te komen.
Lees verder

Anjerdag

Anjerdag

Den Haag 1940- Na zeven weken drong de realiteit van de bezetting door tot de Nederlandse bevolking. Om blijk te geven aan de onvrede in het land, grepen burgers de verjaardag van Prins Bernard aan om te protesteren.  

Lees verder

Hoofdpersonen centraal in nieuwe expo Overloon

    24 juni 2016
Hoofdpersonen centraal in nieuwe expo Overloon

Dit najaar vervangt het 70-jarige Oorlogsmuseum Overloon zijn vaste expositie door een nieuwe. Die krijgt de titel De Tweede Wereldoorlog in Nederland. Het wordt de kern van het museum, met daar omheen de overige presentaties van het museum. De nieuwe presentatie, van maar liefst 1.400 m2, is geen traditionele geschiedenisles met een strakke chronologie maar veel meer een samenspel van acht thema’s waarin de meest wezenlijke elementen van de oorlog en bezetting in Nederland aan bod komen. Dat hier tussendoor niettemin de tijdlijn van 1939 tot en met 1945 zichtbaar blijft, maakt het wel makkelijker voor de bezoeker.

Lees verder

Relatiestatus Engeland & Europa: het is ingewikkeld

       23 juni 2016
Groot-Brittannië en Europa

De afgelopen maanden is een bijzondere term steeds vaker in het nieuws voorbij gekomen: Brexit! Het duidt het eventueel uittreden van Groot-Brittannië uit de Europese Unie. Op 23 juni 2016 is het zover, tot 23:00 kunnen de Britten stemmen over hun toekomst. Hoe was de band tussen Engeland & Europa door de eeuwen heen?

Lees verder

Grote Razzia Amsterdam

Grote Razzia Amsterdam

Amsterdam 1943-Vandaag werd een grote razzia uitgevoerd op de laatste overgebleven joden in de Rivierenbuurt en in Amsterdam-Oost.  De Duitsers sloten samen met de Amsterdamse politie alle straten af bij de Berlagebrug en langs de Ceintuurbaan. Ze vielen de huizen binnen en arresteerden de joden.  Lees verder

‘Gandy Dancers’: muziek en de spoorlijn

          17 juni 2016
‘Gandy Dancers’: muziek en de spoorlijn

De ‘Gandy Dancers’ waren de duizenden arbeiders, van verschilstempels-themamaanden-ig-juni2 muzieklende etnische achtergronden, die tijdens de 19de en 20ste eeuw werkten aan het spoor in de Verenigde Staten. De mannen moesten nieuwe trajecten aanleggen en bestaande verbindingen onderhouden. Tijdens het werk werden door de ‘Gandy Dancers’ veel liederen gezongen, de zogeheten ‘work songs’. Muziek stond centraal bij de aanleg van de vele kilometers spoor.

Lees verder