WAR & CONFLICT BOOK ERA:  WORLD WAR II/PERSONALITIES

1900-1945 | Interbellum, Eerste & Tweede Wereldoorlog

 

De eerste helft van de twintigste eeuw wordt gekenmerkt door oorlog en geweld. Twee wereldoorlogen verscheuren de wereld en lijken een schier onoplosbare tegenstelling te creëren. Als klap op de vuurpijl was er tijdens het Interbellum ook nog eens sprake van de zogenaamde Grote Depressie. In schril contrast hiermee staat de geboekte vooruitgang.

 

Eerste Wereldoorlog – geallieerden vs. centralen

Op 28 juli 1914 begon de Eerste Wereldoorlog nadat Oostenrijk-Hongarije Servië binnenviel. Er ontstonden twee opponerende allianties: de geallieerden en de centralen. Uiteindelijk eindigde de oorlog op 11 november 1918 met een wapenstilstand en ‘wonnen’ de geallieerden de oorlog. De Volkenbond werd opgericht en de omstreden Vrede van Versailles werd ondertekend. Als oorzaken voor de oorlog wijzen sommige historici naar de toenemende populariteit van het militarisme en het radicaalnationalisme. Ook het imperialisme speelde een belangrijk rol.

 

Interbellum – Aanloop naar nieuwe oorlog

Het Interbellum is de periode tussen de twee wereldoorlogen in en kreeg zijn naam dan ook logischerwijs pas na de Tweede Wereldoorlog. Al snel na het Verdrag van Versailles werd gezegd dat dit verdrag de basis vormde voor een nieuwe oorlog. Duitsland moest enorme geldbedragen betalen en de Sovjet-Unie was niet uitgenodigd bij de onderhandelingen. Daarnaast woedde er in de USSR een vreselijke burgeroorlog (1918-1921) en brandde er een machtsstrijd los na het overlijden van Lenin. Ook werden de nieuwe landsgrenzen niet bepaald door nationaliteiten, maar op basis van de voorkeuren van de winnaars. Dit werkte weer een groeiend nationaliteitsgevoel in de hand.

 

Interbellum – Beurskrach & de Grote Depressie

Tijdens het Interbellum kreeg de wereld ook nog eens te maken met de Grote Depressie, voornamelijk veroorzaakt door de Beurskrach in de Verenigde Staten. Het ging al langer niet goed in Amerika: de Drooglegging werd ingevoerd als bestrijding tegen het groeiende alcoholisme, maar zorgde juist voor meer georganiseerde misdaad. Men leefde er in deze jaren twintig op los, deze periode werd later ook wel de ‘roaring twenties’ genoemd. In deze jaren waren de koersen door massale speculatie gestegen tegen de economische realiteit in. De Beurskrach op 24 oktober 1929 kwam dan ook extra hard aan. Europa werd mede getroffen, want de VS betaalde niet langer herstelbetalingen aan Duitsland. In 1932 trad Franklin D. Roosevelt aan als nieuwe leider en probeerde met zijn New Deal de crisis te bezweren.

 

Tweede Wereldoorlog

Adolf Hitler was al in 1933 aan de macht gekomen in Duitsland, maar velen erkende het gevaar van zijn nationaalsocialistische partij niet. Eén van de weinigen die dat wel deed was de nieuwe USSR-leider, de communistische Jozef Stalin, die met harde hand regeerde. Toen op 1 september 1939 Duitsland Polen binnenviel en op 7 december 1941 Japanners Pearl Harbor bombardeerden, was opnieuw de hele wereld betrokken in een oorlog. De Tweede Wereldoorlog, waarbij Nazi-Duitsland steun kreeg van het fascistische Italië, duurde tot 1945 en veroorzaakte tussen de 50 en 70 miljoen doden. Vooral veel burgers waren slachtoffer en de joodse gemeenschap werd tijdens de holocaust stelselmatig uitgeroeid in de vele concentratiekampen. Tot op heden is deze oorlog nog steeds de enige oorlog waar kernwapens zijn ingezet, zo werden atoombommen geworpen op Hiroshima en Nagasaki.

 

Nederland

Ook Nederland was slachtoffer van de Tweede Wereldoorlog. Tijdens de Eerste Wereldoorlog bleef het land nog neutraal en voerde het in 1917 en 1919 passief en actief vrouwenkiesrecht in. Het kon echter niet ontkomen aan de economische crisis eind jaren twintig die grote delen van de wereld teisterde. Met de opkomst van de NSDAP in Duitsland kreeg het rechtsradicalisme in ons land ook een boost. De NSB kwam op, maar kreeg lang niet zoveel aanhangers als de NSDAP. Het naziregime zorgde echter ook hier voor veel slachtoffers. Ontzettend veel Joden werden vanuit Nederland naar de concentratiekampen gevoerd en vooral Amsterdam kende veel deportaties.

 

Epicentrum Europa

Ook in andere delen van de wereld gebeurde natuurlijk voldoende. Zo greep in 1939 Francisco Franco de macht in Spanje en was de Russisch-Japanse Oorlog in 1904 de eerste grote oorlog van de twintigste eeuw. Daarnaast kwam er in 1912 een einde aan ruim 2000 jaar Chinees keizerrijk en was in 1922/23 het machtige Ottomaanse Rijk voltooid verleden tijd. Desondanks overheersten de wereldoorlogen al het andere. Europa stond niet voor het eerst in het centrum van de aandacht.

 

Door: Thijs van Beusekom

Het Bonus Protest door veteranen in Washington

Demonstranten in gevecht met autoriteiten tijdens Bonus Protest 1932

Tijdens de crisis die in de jaren dertig de Verenigde Staten teisterde kwam de onvrede van Eerste Wereldoorlog veteranen tot een hoogtepunt. In een tijd waar velen de straten opgingen om te protesteren tegen de toenemende armoede was het  protest van de veteranen die de meeste stof deed opwaaien. Duizenden veteranen marcheerden van mei tot en met juli 1932 naar Washington. De bonus die hen beloofd was voor hun militaire dienst in Eerste Wereldoorlog zou pas in 1945 worden uitbetaald, maar de veteranen eisten dat het geld onmiddellijk werd uitgekeerd. Het protest ging daarom de boeken in als het Bonus Protest. Op 29 juli 1932 kwam het protest ten einde. Lees verder

Verzetsstrijder zalig verklaard

Verzetsstrijder zalig verklaard

Vanwege zijn strijd voor persvrijheid werd Titus Brandsma door de Duitse autoriteiten gevangen genomen en gedeporteerd naar Dachau. Hij stierf in het concentratiekamp op 26 juli 1942. In 1985 verklaarde paus Johannes Paulus de karmelietenpater, hoogleraar, publicist en Nederlands verzetsstrijder zalig.

Lees verder

Vrede van Lausanne

Vrede van Lausanne

Lausanne 1922- De Vrede van Lausanne wordt in de gelijknamige plaats ondertekend door Griekenland en Turkije. In het verdrag worden nogmaals de grenzen vastgesteld voor het moderne Turkije. Het verdrag van Lausanne verving het Verdrag van Sèvres van 1920, dat voor Turkije veel ongunstiger was. De nationalisten onder leiding van Atatatürk accepteerden dat verdrag niet. Het gevolg was de Grieks-Turkse oorlog.

Lees verder

Oprichting Fokker

Oprichting Fokker

Amsterdam 1919- De fameuze vliegtuigbouwer, testvlieger en ontwerper, Anthony H.G. Fokker richtte op  21 juli 1919 de Nederlandse vliegtuigenfabriek op. Het bedrijf zou meer dan vijfenzeventig jaar bestaan en was in de jaren ’20 de grootste vliegtuigfabrikant ter wereld.

Lees verder

Eerste druk Mein Kampf uitgegeven

Eerste druk Mein Kampf uitgegeven

Duitsland 1925 – Op 18 juli 1925 kwam in Duitsland het boek Mein Kampf uit. Het levensverhaal tot dan toe, en een politiek manifest van een opkomend politicus: Adolf Hitler, Tot aan het begin van de Tweede Wereldoorlog werden er meer dan 5 miljoen exemplaren verkocht. Het maakte van Hitler een vermogend man.

Lees verder

Kröller-Müller geopend op de veluwe

Kröller-Müller geopend op de veluwe

Otterlo 1938 – Aandachtig kijken Helene Kröller-Müller en Minister Welter van Koloniën naar ‘de Aardappelpoters van Van Gogh.’ De auto’s met gasten rijden ondertussen af en aan voor de opening van het nieuwe museum op de Veluwe.

Lees verder

Suze Groeneweg 1e vrouwelijk lid Tweede Kamer

Suze Groeneweg 1e vrouwelijk lid Tweede Kamer

Den Haag 1918-   “De intrede van een vrouw op het Binnenhof baarde nogal opzien en in het gebouw waren veranderingen nodig. Zij kreeg een eigen kleedkamer en de gang die erheen leidde werd ‘het Groenewegje’ gedoopt.”

Lees verder

Anjerdag

Anjerdag

Den Haag 1940- Na zeven weken drong de realiteit van de bezetting door tot de Nederlandse bevolking. Om blijk te geven aan de onvrede in het land, grepen burgers de verjaardag van Prins Bernard aan om te protesteren.  

Lees verder