De vroege middeleeuwen beslaan de periode van 500 tot 1000 en luidden de middeleeuwen als geheel in. Kenmerkend voor dit tijdvak waren de vele volksverhuizingen en de invoering van het leenstelsel. Lees in het dossier ‘vroege middeleeuwen’ over het Merovingische en Karolingische Rijk, de Romeinse cultuur, het christendom, de Feodaliteit en het hofsysteem.

Het verhaal van Pinksteren

       17 mei 2013
Schilderij 'Pentecote' van Jean II Restout, Wikimedia Commons

Ieder jaar is het 49 dagen na Pasen Pinksteren. Veel Nederlanders verwelkomen de vrije dag, maar vaak weten zij niet waaraan zij dit te danken hebben. Het christelijke feest draait om de komst van de Heilige Geest na de hemelvaart van Jezus. Pinksteren werd in de middeleeuwen acht dagen lang gevierd en was verbonden met de lentefeesten. Lees verder

Share

Beknopte geschiedenis van de tolweg

    10 april 2013
Tolsysteem in Roemenië, 19e eeuw

We zijn decennia bezig geweest om barrières in de Benelux weg te halen, die nu in een klap weer terug zijn

Lees verder

Share

Introductie van het kanon in de oorlogsvoering

       31 maart 2013
Oudste Europese afbeelding van een kanon, 1326. Bron: Wikimedia Commons

Het kanon werd zeker niet op één plaats tegelijk uitgevonden. In de 13e en 14e eeuw werd er in verschillende werelddelen geëxperimenteerd met buskruit, kogels en ijzeren buizen om een krachtig oorlogswapen te ontwikkelen. De succesvolle introductie van het kanon bracht grote veranderingen met zich mee en wordt beschouwd als een van de uitvindingen die de overgang van middeleeuwen naar vroegmoderne tijd markeert. Lees verder

Share

Discussie over Lijkwade van Turijn laait opnieuw op

       29 maart 2013
12e eeuwse tekening van de begrafenis van Jezus. Het kleed waarop hij ligt vertoont opvallende overeenkomsten met de Lijkwade van Turijn. Bron: Wikimedia Commons

Italiaanse onderzoekers maakten deze week bekend dat de ‘Lijkwade van Turijn’ niet te snel afgeschreven moet worden als een middeleeuwse replica. De wetenschappers concluderen dat ‘het kleed wel degelijk ouder is dan duizend jaar’. Deze nieuwe conclusie haakt in op een discussie die sinds de ontdekking van het doek in Frankrijk in de 14e eeuw gaande is. Lees verder

Share

27 maart jarig: Robert II van Frankrijk

    27 maart 2013
Robert II de Vrome, Koning van Frankrijk. Bron: Wikimedia Commons

Robert II van Frankrijk was op jonge leeftijd al op politiek en religieus gebied actief. Ondanks onenigheid met de paus over een echtscheiding en een huwelijk, was hij een toegewijd katholiek en droeg hij de bijnaam ‘de Vrome’. Robert II van Frankrijk werd geboren op 27 maart 972 in Orléans. Lees verder

Share

Visie op de geschiedenis van de bril

       24 maart 2013
Oudst bekende schilderij met brildrager. 1352. Bron: Wikimedia Commons.

Sinds de ontwikkeling van de bril, een optisch instrument dat afwijkingen aan het menselijk oog corrigeert, ziet de wereld er voor veel mensen een stuk helderder uit. Door de eeuwen heen is er op allerlei uiteenlopende manieren geprobeerd om met behulp van glas en edelstenen het menselijk gezichtsvermogen te verbeteren. Lees verder

Share

Pausin Johanna: vrouwelijke kerkleider

       19 maart 2013
Woodcut illustration of pope Joan (Wikimedia)

De Rooms-katholieke kerk heeft in de loop van de geschiedenis veel omstreden pausen en tegenpausen voortgebracht. Toch spant het verhaal van ‘pausin Johanna’ de kroon. Hoewel er geen onomstotelijk historisch bewijs is geleverd dat deze vrouwelijke paus daadwerkelijk heeft bestaan, wordt zij toch in meerdere middeleeuwse geschriften vermeld. Wie was deze opmerkelijke vrouw en klopt de legende dat zij de katholieke kerk een hak wist te zetten? Lees verder

Share

Pauselijke namen door de eeuwen heen

          15 maart 2013
Pietro Perugino, Jezus geeft de sleutels aan Petrus. Fresco van Pietro Perugino in Sixtijnse Kapel, ca. 1480 (WIkimedia)

De kersverse paus Franciscus is niet alleen de eerste paus in 1272 jaar van niet-Europese afkomst, maar ook de eerste bekleder van de Heilige Stoel sinds paus Lando (913-914) die een nieuwe, unieke naam heeft gekozen. Welke eeuwenlange traditie gaat er eigenlijk schuil achter de pauselijke namen die kardinalen na hun verkiezing aannemen? Lees verder

Share

‘Doktersfoto’: het monster van Loch Ness

       13 maart 2013
Monster van Loch Ness (Wikimedia)

Op 14 april 1934 claimde dokter Robert Kenneth Wilson een foto te hebben gemaakt van ‘Nessie’, het monster dat volgens eeuwenoude legendes in het Schotse meer Loch Ness leeft. Wilson was niet de eerste die beweerde het beest met eigen ogen te hebben aanschouwd. Zijn foto vormde voor veel goedgelovige mensen echter het eerste onomstotelijke bewijs dat het monster van Loch Ness dus tóch bestond. Lees verder

Share

Ontstaan van het Chinese eetstokje

       13 maart 2013
Kraam met eetstokjes (Flickr)

In China worden jaarlijks maar liefst tachtig miljard eetstokjes geproduceerd om te kunnen voorzien in de structureel groeiende vraag naar dit Aziatische bestek. Omdat een groot deel wordt gemaakt van hout, betekent dit een behoorlijke aanslag op de Chinese bossen. Het eten met eetstokjes kan gerekend worden tot één van de vroegste Chinese tradities. Lees verder

Share

Ontstaan van het magnetische kompas

       10 maart 2013
Middeleeuwse schepen met een kompas aan boord. Bron: Wikimedia Commons.

Sinds de uitvinding van satellietnavigatie en de TomTom is het kompas in onbruik geraakt. Toch was deze uitvinding eeuwenlang onmisbaar voor de navigatie ter land, ter zee en in de lucht. Het kompas wordt vaak onterecht bestempeld als een Europese uitvinding. In werkelijkheid hebben we dit navigatiehulpmiddel te danken aan de Chinezen, die al ver voor onze jaartelling een kompas gebruikten. Lees verder

Share

Navigeren in de 16e eeuw met mysterieuze Vikingsteen

          8 maart 2013
Een Vikingschip op zee. Bron: Wikimedia Commons

Een team van Engelse en Franse onderzoekers denkt zeker te weten een zogenaamde ‘Vikingsteen’ te hebben gevonden in het ruim van een in 1592 gezonken oorlogsschip. Direct bewijs ontbreekt, maar de onderzoekers menen dat de steen in de 16e eeuw nog gebruikt werd als navigatiehulpmiddel. Dergelijke zonnestenen komen voor in Vikinglegendes uit de 9e en 10e eeuw, maar archeologen hadden er nog nooit een gevonden.
Lees verder

Share

Geschiedenis van de spiegel

       3 maart 2013
Een vrouw maakt zich op voor de spiegel, 1963. (Bron: Nationaal Archief)

‘Spiegeltje, spiegeltje aan de wand, wie is de mooiste van het land?’. Het overbekende zinnetje uit Sneeuwwitje is tekenend voor de manier waarop we de spiegel gebruiken. Sommige mensen kijken er maar al te graag in, andere mijden hun spiegelbeeld zoveel mogelijk. Hoewel de spiegel in de huidige gedaante nog niet zo lang bestaat, kijkt de mens al duizenden jaren naar zijn spiegelbeeld. Lees verder

Share

Vaticanië – de geheimen van de paus

    28 februari 2013

De geheimen van het Vaticaan

De koepel van de Sint Pieter is al van verre zichtbaar als men door Rome wandelt. Immer aanwezig, wakend over de eeuwige stad, en geen onderdeel van Italië maar van de kleinste en volgens velen meest invloedrijke staat ter wereld: Vaticaanstad. Omgeven door hoge muren en beschermd door Zwitserse gardisten wordt ze beschermd tegen de boze buitenwereld. Juist door dit protectionisme doen Dan Brown-waardige theorieën de ronde over deze stad en haar bewoners. Maar is het daadwerkelijk zo’n mysterieuze stad, vol samenzweringen en complotten, of gewoon een staat als alle anderen? Stijn Fens probeert in zijn boek Vaticanië het Vaticaan te analyseren, om zo deze vraag te beantwoorden en de geheimen van de paus boven water te krijgen. Lees verder

Share

Jeruzalem door de eeuwen heen

       26 februari 2013
Woodcut of the destruction of Jerusalem by the Chaldeans from the Nuremberg Chronicle (Wikimedia)

Tijdens een bezoek aan Israël beweerde een Amerikaanse senator dat Jeruzalem ‘natuurlijk’ de hoofdstad van Israël is. Een opmerkelijke uitspraak. Hoewel Israël in 1980 een verenigd Jeruzalem officieel tot hoofdstad verklaarde, is dit vooralsnog namelijk niet erkend door de Verenigde Naties. De verdeeldheid over de huidige status van Jeruzalem nodigt uit eens een duik te nemen in de tumultueuze geschiedenis van deze cultuurreligieuze smeltkroes. Lees verder

Share

Ontwikkeling van de ploeg

    24 februari 2013
Egyptische haakploeg in actie, +/- 1200 voor christus. (Bron: Wikimedia Commons)

De ploeg is een van de belangrijkste gebruiksvoorwerpen voor het bewerken van landbouwgronden. De uitvinding van de ploeg was een proces van eeuwen, dat verspreid over de hele wereld plaatsvond. De Grieken en Romeinen gaven al toe zelf niet de uitvinders te zijn, maar wisten ook niet precies wie de ploeg dan wel uitgevonden had. Lees verder

Share