Karel-de-Grote-en-Lodewijk-de-Vrome

500-1000 | Vroege Middeleeuwen

Met het uiteenvallen van het Romeinse Rijk beginnen rond het jaar 500 de Middeleeuwen. De eeuwen die volgen worden de Donkere Middeleeuwen genoemd, omdat er relatief weinig bronmateriaal beschikbaar is van deze tijd. De term ‘Middeleeuwen’ werd in de renaissance bedacht door humanisten, die van mening waren dat de eeuwen die op het Romeinse Rijk volgden maar van weinig belang waren geweest. De Vroege Middeleeuwen (500-1000) waren echter helemaal niet zo onbelangrijk als deze humanisten beweerden.

 

 

Volksverhuizingen: het eind van het Romeinse Rijk

Kenmerkend voor het begin van de middeleeuwen zijn de volksverhuizingen, die al in de vierde eeuw begonnen en eindigden in de zesde eeuw. Binnen twee eeuwen drongen verschillende Germaanse en Slavische volkeren het Romeinse Rijk binnen. De komst van de Germanen had niet altijd geweld tot gevolg; veel Germanen sloten bondgenootschappen met de Romeinen en vochten mee in hun legers. In 476 werd de laatste keizer van het Romeinse Rijk afgezet door de Germaanse krijgsheer Odoaker.

 

Koning Clovis laat zich dopen

Het christendom had zich in een korte tijd weten te verspreiden onder het grootste deel van de West-Europese bevolking. Aan het eind van de vijfde eeuw laat de Frankische koning Clovis zich dopen en sluit zijn rijk zich aan bij het christendom. Van eenheid binnen het christendom is nog geen sprake; tijdens de vroege middeleeuwen wordt op verschillende concilies de christelijke doctrine beetje bij beetje vastgelegd.

 

Het Frankische Rijk als Europese grootmacht

Het Frankische Rijk van koning Clovis groeide tussen de derde en tiende eeuw uit tot een Europese grootmacht. Uit dit rijk ontstonden in de tiende eeuw Frankrijk en het Heilige Roomse Rijk. Aan de Merovingische dynastie (447-751) kwam een einde toen Karel Martel de Frankische Burgeroorlog wist te winnen. Het Frankische Rijk kwam nu in handen van de Karolingers. Karel de Grote wist het rijk drastisch uit te breiden en liet zich in het jaar 800 door de paus tot keizer kronen.

 

Feodalisme in de Middeleeuwen: grond in ruil voor trouw

Vanaf de Vroege Middeleeuwen ontwikkelde zich het feodalisme. Dit leenstelsel ontstond na de val van het Romeinse Rijk en bepaalde de sociale  verhoudingen tot aan de Franse Revolutie (1789). Leenheren leenden hun grond uit aan leenmannen in ruil voor belastinginkomsten en militaire hulp.

 

De islam

Begin zevende eeuw ontstond op het Arabisch schiereiland een nieuwe religie: de islam. De profeet Mohammed wist velen van zijn ideeën te overtuigen. Na zijn dood verspreidde de religie zich over het hele Midden-Oosten en bereikte de islam ook Spanje en het Byzantijnse Rijk. Vanaf de hoge middeleeuwen zouden de moslims te maken krijgen met de westerse kruistochten en aanvallen van de Mongolen uit het oosten.

 

Oosters Schisma

Religieuze twisten zorgden ook binnen het christendom voor verandering. Eindeloze onderhandelingen over de christelijke doctrine tussen het Westerse christendom en het Byzantijnse Rijk konden de conflicten niet oplossen. In 1054 scheidde de Oosters-orthodoxe Kerk zich definitief af van het rooms-katholieke christendom.

 

Meer weten?

Deze pagina staat vol met artikelen over personen, plaatsen en gebeurtenissen uit de vroege middeleeuwen. Lees bijvoorbeeld over de keizerskroning van Karel de Grote of verleg je grenzen met de geschiedenis van de Parsigemeenschap of de geschiedenis van de Chinese wensballon. 

 

Door: Chris Kienhuis

Het verhaal van Pinksteren

       24 mei 2015
Schilderij 'Pentecote' van Jean II Restout, Wikimedia Commons

Ieder jaar is het 49 dagen na Pasen Pinksteren. Veel Nederlanders verwelkomen de vrije dag, maar vaak weten zij niet waaraan zij dit te danken hebben. Het christelijke feest draait om de komst van de Heilige Geest na de hemelvaart van Jezus. Pinksteren werd in de middeleeuwen acht dagen lang gevierd en was verbonden met de lentefeesten. Lees verder

Iran: van wereldse grootmacht tot gesloten religieuze gemeenschap

Reza Shah Pahlavi

Alhoewel de bewoners van het voormalig Perzië hun land al zeer lange tijd Iran noemden, werd deze aanspreektitel ‘pas’ op 21 maart 1935 door de Iraanse regering onder leiding van Reza Kahn officieel als naam voor het land bevestigd.

Lees verder

Onafhankelijkheid van Vaticaanstad

Plattegrond Vaticaanstad

Op 11 februari 1929 ondertekenen Kardinaal Gasparri en de Italiaanse fascistische leider Benito Mussolini het Verdrag van Lateranen. Het verdrag bepaalt dat Vaticaanstad, wat ‘plaats waar de slang als een god aanbeden wordt’ betekend, weer toebehoort aan de Heilige Stoel. Het territorium van Vaticaanstad behelst een halve vierkante kilometer en daarmee is de stad de kleinste soevereine staat ter wereld.

Lees verder

Ontstaan van het magnetische kompas

             9 februari 2015
Middeleeuwse schepen met een kompas aan boord. Bron: Wikimedia Commons.

Sinds de uitvinding van satellietnavigatie en de TomTom is het kompas in onbruik geraakt. Toch was deze uitvinding eeuwenlang onmisbaar voor de navigatie ter land, ter zee en in de lucht. Het kompas wordt vaak onterecht bestempeld als een Europese uitvinding. In werkelijkheid hebben we dit navigatiehulpmiddel te danken aan de Chinezen, die al ver voor onze jaartelling een kompas gebruikten. Lees verder

Visie op de geschiedenis van de bril

          4 februari 2015
Oudst bekende schilderij met brildrager. 1352. Bron: Wikimedia Commons.

Sinds de ontwikkeling van de bril, een optisch instrument dat afwijkingen aan het menselijk oog corrigeert, ziet de wereld er voor veel mensen een stuk helderder uit. Door de eeuwen heen is er op allerlei uiteenlopende manieren geprobeerd om met behulp van glas en edelstenen het menselijk gezichtsvermogen te verbeteren. Lees verder

Vikinggoden (terug) in IJsland

       3 februari 2015
Vikinggoden (terug) in IJsland

De Noordse mythologie is terug van weggeweest. In IJsland gaat voor het eerst sinds de middeleeuwen een tempel gebouwd worden ter ere van de Noordse Vikinggoden. Een moderne versie van de religie van de Noord-Europese Vikingen geniet steeds meer populariteit in IJsland. Wat hield de religie van de Noordse Vikingen in?
Lees verder

Roodkapje: van horrorverhaal tot sprookje

    21 januari 2015
Roodkapje: van horrorverhaal tot sprookje

Vandaag is de twaalfde editie van de Nationale Voorleesdagen begonnen (21 -31 januari). In heel Nederland zijn scholen vanmorgen gestart met het Nationaal Voorleesontbijt. Door deze dagen extra veel voor te lezen op basisscholen, wil de Nederlandse regering het lezen bij kinderen bevorderen. Nieuwe en oude sprookjes zijn vaak populair en worden met enthousiasme door de peuters en kleuters ontvangen. Eén van de bekendste sprookjes is het verhaal van Roodkapje, waarin een meisje ontsnapt aan een listige wolf. Vroeger was dit sprookje echter helemaal niet bedoeld voor ontspanning en kende het verhaal ook geen goede afloop.
Lees verder

Denen verslaan de Engelsen in de Slag bij Reading

Ethelred munt

Op 4 januari 871 vindt de Slag bij Reading plaats in het huidige Engelse Berkshire. Koning Ethelred van Wessex vocht bij Reading tegen de Deense Vikingen die Engeland waren binnengevallen. De slag maakte deel uit van een serie van veldslagen waarin de Vikingen Wessex en de rest van Engeland probeerden over te nemen. Lees verder